تحلیل برنامه درسی علوم دوره ابتدایی مبتنی بر مولفه‌های برنامه فلسفه برای کودکان

نویسندگان

1 دانشیار برنامه درسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

2 دانشیار فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

3 کارشناس ارشد برنامه درسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران،

doi
10.30465/fabak.2026.10056
چکیده

هدف اساسی پژوهش، تحلیل کتب علوم‌تجربی دورۀ ابتدایی بر اساس مؤلفه‌های برنامه فلسفه برای کودکان بود. روش پژوهش توصیفی از نوع تحلیل محتوا بود. جامعۀآماری شامل کتاب‌های علوم‌تجربی از پایه اول تا ششم بود و همه این کتب به‌عنوان نمونه انتخاب شد. ابزار پژوهش چک‌لیست محقق‌ساخته بود و شامل مؤلفه‌های برنامه‌فلسفه برای کودکان می‌شد. این مؤلفه‌ها، تفکرورزی انتقادی، تفکرورزی خلاق، تفکرورزی مراقبتی، دربرداشتن مؤلفه‌های حل مسئله، توجه به فراشناخت در علم‌ورزی، کاوشگری علمی، برخورداری از مهارت‌های هسته‌ای تفکر، تفکر کارآمد، قابلیت‌گفتگومندی، ترغیب به حقیقت‌جویی و دعوت به ارتباط با پدیده‌ها و مشاهده­گری دقیق بودند. از دو شیوه تحلیل کمی و کیفی برای تحلیل محتوا استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که 628 مرتبه به مؤلفه‌های فلسفه برای کودکان اشاره شده است. بیشترین میزان توجه به مؤلفه‌های برنامه‌فلسفه برای کودکان به ترتیب مربوط به پایه ششم (148مورد)، پایه چهارم (132مورد)، پایه پنجم (128مورد)، پایه دوم (87 مورد)، پایه سوم (67مورد) و پایه اول (66 مورد) بود. همچنین بیشترین توجه به مؤلفه‌های برنامه‌فلسفه برای کودکان شامل مؤلفه کاوشگری (241 مورد)، مؤلفه قابلیت‌گفتگومندی (103 مورد) و مهارت‌های هسته‌ای تفکر (73 مورد) بود. در پایان، این مولفه‌ها برای بازنویسی بخش‌های منتخب کتب علوم‌تجربی استفاده شد و نمونه‌‌ای از متن بازنویسی‌شده و تحلیل آن ارائه گردید