فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

افعال ملکی به‌‏رغم دوظرفیتی بودن، در مراتب بالای گذرایی نیستند؛ زیرا غیرکنشی بودن فعل و به تبعِ آن، نقش معنایی موضوع‏ها که نه بر کنشگر و کنش‏پذیر، که بر مالک و مملوک دلالت دارند، از میزان گذرایی چنین افعالی به‏شدت می‏کاهد. بازتاب این وضعیت در رمزگذاری روابط دستوری مشهود است؛ جستار حاضر نشان می‏دهد که در فارسی دو فعل ملکی «داشتن» و «بودن» فاعل و مفعول خود را به عنوان موضوع‏های غیرسرنمونی تلقی کرده و آن‏ها را به گونه‏ای متفاوت در نظام حالت و مطابقه وارد می‏کنند و به این ترتیب، نشان‏داریِ معناییِ موضوع‏ها در آینۀ ساخت نحوی منعکس می‏گردد. با توجه به این‏که سازمان‏بندی روابط دستوری در دو جملۀ متناظر ملکی نظیر «لقمان سه پسر داشت.» و «لقمان را سه پسر بود.» متفاوت است، ضروری می‏نماید تفاوت رفتاری این دو فعلِ مترادف از نظر معنا و متناظر از نظر ساخت موضوعی، اما نامتناظر از نظر روابط دستوری تبیین شود. پاسخ را می‏توان در نقش‏های معنایی غیرسرنمون موضوع‏های نحوی یافت که اجازه می‏دهد هر یک از دو موضوع به صورت بالقوه امکان قرارگرفتن در جایگاه فاعل نحوی را بیابند. هم‏چنین، تأثیر سلسله‏مراتب نظام‏های مطابقه و حالت‏نمایی که در جهت معکوس عمل می‏کنند، موجب می‏شود هر کدام از این افعال، یکی از ابزارهای مطابقه یا حالت‏نمایی را به عنوان راهکار ترجیحی برای رمزگذاری نشان‏دار ساخت برگزینند. رمزگذاری ناقص موضوع‏ها نیز می‏تواند ابزار مکملی برای نشان‏دار کردن ساخت باشد.