توصیف شناختی مفهوم بُعد ارتفاع در شکل‌گیری طرحوارۀ‌ تصویری فضا، مبتنی بر چارچوب معنا‌شناسی شناختی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم شناختی ـ زبان‌شناسی، گروه زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 استاد زبان‌شناسی، گروه زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
10.22054/ls.2025.83181.1692
چکیده

بر اساس فرضیۀ ریاضیات جسمانی، خاستگاه ریاضیات بدنمندی انسان است. در این پژوهش، بر مبنای روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایۀ فرضیۀ ریاضیات جسمانی، نقش و اثر بُعد ارتفاع در شکل‌گیری طرحوارۀ تصویری فضا و تأثیر آن بر زبان و مفهوم هندسی بُعد سوم در ریاضیات بررسی شده است. با توجه به تأثیرپذیری طرحوارۀ تصویری فضا از نیروی جاذبه و لذا، عدم‌تقارن در ادراک جسمانی انسان از بُعد ارتفاع، نه‌فقط طرحوارۀ تصویریِ فضا، نیرو و ظرف تحت‌تأثیر آن هستند، بلکه نقش آن در شکل‌گیری استعاره‌ها و آمیزه‌های مفهومی نیز پررنگ است. در این پژوهش، بر پایۀ داده‌های هندسی برآمده از بُعد اِعمال نیروی جاذبه در ساختارهای دوبعدی، سه‌بعدی و چهاربعدی و بر اساس چارچوب نظری معناشناسی شناختی و فرضیۀ ریاضیات جسمانی، کاهش یا افزایش این بُعد هندسی و اثر آن بر طرحوارۀ تصویری فضا و نمود آن در زبان و ریاضیات تحلیل شده است. بر اساس این تحلیل، کاهش یا افزایش بُعد فضایی نه‌فقط بر نظام مفهومی، که بر ساختار زبانی و مفاهیم ریاضی مرتبط با آن هم مؤثر است.