تعیین نقطه تغییر آستانه‌های دمایی امواج گرمایی و سرمایی در ایران زمین طی دوره آماری 2018-1966

نویسندگان

1 دانشیار، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان

2 دبیر آموزش و پرورش ناحیه یک، دبیرستان فرزانگان، زاهدان

3 استادیار، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان

4 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان

5 دکتری تخصصی اقلیم شناسی

doi
10.22111/jneh.2023.44464.1940
چکیده

با بررسی روند تغییرات دمای هوا، می‌‌توان ردپای تغییرات اقلیمی را در پهنه ایران جستجو کرد. تغییر اقلیم و افزایش دما از مسایل مهم زیست محیطی بشر به حساب میآیند. بر اساس روش نقطه تغییر، می‌‌توان زمان آغاز تغییرات متغیرهای اساسی مانند دمای کمینه و بیشینه را شناسایی نمود. بنابراین هدف از پژوهش حاضر واکاوی نقطه تغییر آستانههای دمایی امواج گرمایی و سرمایی در ایران زمین است. منظور از آستانه دمایی مقدار صدک 95ام برای مقادیر بیشینه دمایی و صدک 5‌ام برای مقادیر کمینه می‌باشد. بدین منظوراز دادههای روزانه دمای (کمینه و بیشینه) 43 ایستگاه همدید ایران که دارای دوره آماری طولانی ( 1966-2018) و پراکنش مناسب بوده، استفاده گردید. به منظور شناسایی زمان تغییر آستانه دمایی از سه روش نقطه تغییر پتیت، آزمون همگنی استاندارد و بویشاند بهره گرفته شد. نتایج نشان داد که آستانه‌‌ی دمایی امواج گرمایی و سرمایی طی چند دهه گذشته روندی افزایشی داشتهاند. نرخ رشد افزایشی به ترتیب به ازای هر سال برابر با 019/0 و 052/0 درجه سلسیوس به ازای هر سال است. بنابراین در پژوهش پیش‌رو مشخص گردید که روند افزایشی آستانه‌‌ی دمای منجر به افزایش بسامد بیشتر دماهای بیشینه گردید و از طرفی منجر به افزایش روزهای گرم و کاهش شب‌های سرد خواهد شد، افزون بر بسامد بیشتر رویدادها، می‌توان اظهار نمود بسامدها از دمای بالاتری نیز برخوردار می‌باشند. بر اساس نتایج تحلیل فضایی - زمانی آستانه‌‌ها روند افزایشی دمای کمینه در نواحی شمال غرب، زاگرس و جنوب شرق ایران کاملاً مشهود است و از دیگر نتایج این مطالعه می‌توان به زمان نقطه تغییر یا جهش آستانه دمایی امواج سرمای و گرمایی در حدود سال 1991 تاکید نمود. سال مذکور با مطالعات جهانی همراستای دارد