تحلیل محتوای کتاب‌های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی بر اساس معیارهای برنامه آموزش فلسفه به کودکان با جهت‌گیری آموزش چندفرهنگی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته‌ی دکتری تخصصی برنامه‌ریزی درسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

2 استاد، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 استادیار گروه علوم تربیتی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

4 استاد، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.30465/fabak.2023.9297
چکیده

پژوهش حاضر درصدد تحلیل محتوای کتاب­های مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی از نظر میزان توجه به برنامه آموزش فلسفه به کودکان با جهت­گیری آموزش چندفرهنگی است. این پژوهش توصیفی از نوع تحلیل محتوای کمی بود که برای تجزیه و تحلیل داده­ها از روش آنتروپی شانون استفاده گردید. ابزار پژوهش، چک­لیست محقق­ساخته از معیارهای تفکر فلسفی (کاوشگری، استدلالی و تعاملی) و مولفه­های آموزش چندفرهنگی (15 مولفه) بوده که روایی آن با استفاده از داوری تخصصی، تأیید و پایایی آن با روش اسکات 87 درصد محاسبه شده است. کل جامعه آماری مشتمل بر 4 جلد کتاب مطالعات اجتماعی پایه­های سوم تا ششم به عنوان نمونه انتخاب شد که واحدهای تحلیل نیز متن، تصاویر و فعالیت­های کتاب بود. در نهایت 48 مرتبه­ مولفه­های مورد بررسی شناسایی شد که نتایج نشان­دهنده­ی بیشترین میزان توجه به مفهوم "مواد، وسایل و محیط آموزشی" و سپس مفاهیم ملت/زبان، روش­های تدریس و ارتباطات فرهنگی می­باشد. مولفه­های "عدالت"، "برابری و ضدتبعیض"، "کرامت و حقوق انسانی"، "جنسیت"، "ارزشیابی"، "احترام به عقاید مختلف" و "زندگی مسالمت­آمیز" نیز فاقد انعکاس بوده که نشان از توزیع نامتوازن مولفه­ها می­باشد. بنابراین این برنامه در برنامه درسی مطالعات اجتماعی دوره­ی ابتدایی مغفول مانده و با نظر به جامعه­ی متکثر ایران، بازنگری در کتب درسی پیشنهاد می­شود.