«تحلیل سیاستگذارانه کاربست هوش مصنوعی در دانش فقه: فرصتها و چالشهای تحولآفرین»
نویسندگان
1 دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران.
doi
چکیده
بیتردید در میان علوم اسلامی، دانش فقه از جایگاه برجستهای برخودار است؛ زیرا این شاخه از معارف دینی، افزون بر تکفل بیان نحوه زیست عملی مکلفان، در نظم حقوقی و چارچوب سیاستگذارانه کشور نیز جایگاه ویژهای دارد؛ بهطوری که قوانین موضوعه کشور باید از فقه غنی امامیه اخذ شده یا دستکم در تعارض با آن قرار نگیرند. از این رهگذر کاوش پیرامون آن از اهمیتی مضاعف برخوردار میشود. از دیگرسوی، شتاب فزاینده دانش در عصر جدید، منجر به ایجاد تکنولوژیهایی از قبیل هوش مصنوعی(AI)شده است که میتوانند در خدمت بشر قرار گرفته و روند ارتقای دانش را تسریع بخشند. جستار حاضر نظر به اهمیت بحث و خلاء پژوهشی موجود، کوشیده است مزایا و معایب(چالشها) کاربست هوش مصنوعی را در دانش فقه بررسی نماید. رهاورد پژوهش نشان میدهد فناوری مزبور دستکم در سه موضع میتواند یاریرسان پژوهشگر یا مجتهد قرار گیرد؛ تسریع و تسهیل فرآیند استنباطات فقهی، ایجاد بانک دادههای فقهی و تسهیل آموزش فقه. در مقابل کاربرد این فناوری با چالشهایی نیز مواجه میباشد از جمله وابستگی هوش مصنوعی به دادههای ورودی، فقدان ملکه اجتهاد در عامل هوش مصنوعی و مسئله مسئولیتپذیری آن. نگارنده کوشیده است در خلال سطور مقاله، هر یک از مواضع پیشگفته را با رویکردی توصیفی-تحلیلی، مورد ارزیابی، شرح و بسط قرار دهد و البته پیمودن این مسیر، مستلزم تکمیل و پیمایش گامهای دیگر خواهد بود.
