تحول روش‌شناختی در علوم حدیث و رجال با رویکرد علوم انسانی دیجیتال: فرصت‌ها و چالش‌ها

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه یادگار امام خمینی (ره) آزاد واحد شهرری، تهران، ایران

2 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه یادگار امام خمینی (ره) آزاد واحد شهرری، تهران، ایران

doi
چکیده

با گسترش فناوری‌های نوین و ورود علوم انسانی و اسلامی به عرصه دیجیتال، زمینه‌ای نوین برای تحلیل، دسته‌بندی و پردازش منابع سنتی فراهم شده است. علوم حدیث و علم رجال، به‌عنوان دو محور بنیادین در شناخت متون دینی و ارزیابی سندی روایات، از این تحول بی‌بهره نمانده‌اند. این مقاله با رویکردی تحلیلی-توصیفی، به بررسی آثار، نتایج و فواید بهره‌گیری از ابزارهای علوم انسانی دیجیتال در این دو علم می‌پردازد. از جمله دستاوردهای این پیوند می‌توان به ارتقای دقت در تحلیل سندی، امکان کشف روابط پیچیده میان راویان، تسهیل در کشف تعارضات روایی، و توسعه بسترهای پژوهش مشارکتی اشاره کرد. همچنین مقاله به چالش‌های موجود، از جمله ضعف زیرساخت‌های داده‌ای و نیاز به استانداردسازی متون اشاره دارد. نتیجه آنکه دیجیتال‌سازی منابع حدیثی و رجالی، با وجود برخی چالش‌ها، افق‌های جدیدی را در پژوهش‌های دینی می‌گشاید و ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی تحقیق را برجسته می‌سازد. لذا این مقاله با ارائه الگویی چهاربعدی (فنی، آموزشی، نهادی و معرفتی)، راهکارهای توسعه پایدار این حوزه را پیشنهاد می‌دهد.