فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیرامون مصدر و ساخت نحوی‏اش اتفاق‌نظر وجود ندارد؛ برخی آن را اسم و دیگران فعل می‏دانند. دستۀ سومی نیز بنابه رفتار اسم‏ ـ ‏فعل‏گونۀ آن، مصدر را ذیل مقولات مشکّک یا مقوله‏پذیر در بافت، تلقی می‏کنند. در پژوهش حاضر برآن بودیم تا بدون نیاز به نگرش سوم، پیشنهادی برای سلسله‏مراتب فرافکنی مصدر در چارچوب صرف توزیعی ارائه کنیم؛ به‌نحوی که نه‌تنها منطبق بر ویژگی‏های دوگانۀ اسم‏ ـ ‏فعل‏گونه‏اش باشد، بلکه نشان دهد چگونه مصدر فارسی در مقام صفت نیز می‏تواند ایفای نقش ‏کند. در نیل به این هدف، ساخت نحوی و ویژگی‌های مصدر فارسی بررسی شدند که این ویژگی‏ها، افزون‌بر موارد پیش‏گفته در سایر مطالعات، از این قرار بودند: مصدر فارسی با مصدر زبان‏هایی نظیر انگلیسی متفاوت است و از جنبه‏هایی به اسم‏مصدر میل می‏کند، گرچه رفتار آن مطلقاً بر اسم‏مصدر نیز منطبق نیست. بنابراین، ماهیت مصدر فارسی با هر دو مقولۀ مصدر و اسم‌مصدر انگلیسی تفاوت دارد و به‏تبع، اشتقاق‏شان یکسان نخواهد بود؛ پرسشواژه در ساخت مصدری به کار می‌رود؛ مصدر (منفی) می‌تواند به هیچ‌واژه مجوز حضور بدهد؛ همچنین، مصدر می‌تواند نه به‌عنوان اسم و نه به‌عنوان فعل، بلکه در مقام صفت به کار رود. بدین‌ترتیب، پیشنهادی برای سلسله‏مراتب فرافکنی مصدر ارائه شد و جایگاه ادغام وند مصدری نیز بررسی شد. شواهد نشان دادند که برخلاف فرض‏های محتمل اولیه، هیچ‏کدام از هسته‌های اسم کوچک، زمان و فعل کوچک محل درج وند مصدری فارسی نیستند. درنهایت، اتخاذ رویکرد صرف توزیعی اجازه داد رابطۀ میان فعل خودایستا و صورت متناظر مصدری‌اش در قالب فرایندهای نحوی مشترکی منعکس شود.