موانع روانشناختی ـ فرهنگی رشدنیافتگی روششناسی پژوهش در علوم رفتاری ایران: یک مطالعه روشهای آمیخته اکتشافی
نویسندگان
1 دانشیار بخش تخصصی پژوهش و سنجش؛ دانشکده روان شناسی و علومتربیتی؛ دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری روان شناسی سلامت، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
چکیده
پژوهشهای علوم رفتاری در ایران، بهویژه در حوزه روانشناسی و سلامت، با چالشهای روششناختی قابلتوجهی مواجهاند. این پژوهش با هدف شناسایی موانع روانشناختی و فرهنگی مؤثر بر رشدنیافتگی روششناسی در علوم رفتاری و با رویکرد آمیخته اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، مرور نظاممند ۲۹ سند و انجام ۱۱ مصاحبه نیمهساختاریافته به شناسایی ۴۳ نشانگر در قالب ۱۰ ملاک شامل «ابهامگریزی علمی، ناتوانپنداری پژوهشی، نوگریزی پژوهشی، مرجعیتگریزی انگیزشی، الزامات غیرواقعبینانه پژوهشی، کمیّتگرایی پژوهشی، وادادگی پژوهشی، مقلدپروری علمی، نوچهپروری علمی و تماشاچیپروری علمی» انجامید که در دو دسته موانع روانشناختی و فرهنگی طبقهبندی شدند. در بخش کمّی، نتایج حاصل از نظرات ۶۰ مطلع و آزمون فریدمن نشان داد «تماشاچیپروری علمی» بیشترین و «نوگریزی پژوهشی» کمترین اثرگذاری را دارد. یافتهها نشان میدهد این موانع با ایجاد اثر مخرب در ابعاد علمی، اجتماعی و انگیزشی، مانع توسعه روششناسی در کشور میشوند. بر اساس نتایج، عبور از مصرفگرایی نظری و حرکت به سوی نظریهپردازی بومی برای تحول علوم انسانی ضروری است.
