اثر سیل در تغییر پارامترهای کیفی آب رودخانه زرینگل، استان گلستان
نویسندگان
1 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس
2 استادیار گروه شیلات، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس
3 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس
doi
10.22111/jneh.2022.38587.1807چکیده
بهمنظور بررسی تاثیر سیل بر روی پارامترهای کیفی آب رودخانه زرینگل، از پنج ایستگاه بر روی رودخانه در سه دوره قبل، همزمان و بعد از وقوع سیل نمونهبرداری و برخی از پارامترهای فیزیکوشیمیایی آب تعیینشد. برای مقایسه و تعیین اختلاف آماری بین پارامترها کیفی از آزمون F استفادهشد. سپس تغییرات هیدروژئوشیمیایی رودخانه، عوامل مؤثر در کنترل ترکیب شیمیایی و همچنین فرآیندهای غالب آب رودخانه تعیینشد. درنهایت جهت پیشبینی احتمال رسوب و یا انحلال برخی از کانیها کربناته و تبخیری در هر سه دوره، از شاخصهای اشباع استفادهشد. نتایج این پژوهش نشانداد که در زمان سیل یونهای کلراید و سدیم یونهای غالب آب بوده و بیشترین تغییرات در زمانهای مختلف مربوط به دو یون مذکور میباشد. تیپ غالب آب رودخانه در زمانهای قبل و بعد از وقوع سیلاب بیکربنات منیزیک میباشد. درحالیکه در زمان وقوع سیل به سولفات تا کلرید سدیک تغییر مییابد. براساس دیاگرامهای پایپر و دوروف اکثر نمونههای مربوط به قبل و بعد از وقوع سیلاب دارای رخسارههای نزدیک به منطقه تغذیه (بیکربناته) هستند. درحالیکه در زمان وقوع سیلاب با فراوانی یونهای کلراید و سولفات در آب، رخسارههای ترکیبی غالب میشوند و میزان TDS آب در این زمان تقریبا سه برابر قبل از وقوع آن میباشد. براساس تجمع، توزیع و جهت یافتگی نمونهها بر روی دیاگرام گیبس، عامل اصلی کنترل کننده شیمی آب رودخانه زرینگل در هر سه دوره، هوازدگی شیمیایی کانیهای تشکیل دهنده سنگهای حوضه میباشد. همچنین براساس نتایج حاصل از نسبتهای یونی، انحلال برخی از کانی تبخیری نظیر ژیپس همزمان با پدیده تبادل کاتیونی از جمله فرآیندهای غالب هیدروژئوشیمیایی در زمان وقوع سیل میباشد. درحالیکه در بیشتر نمونههای مربوط به قبل و بعد از سیل فرآیند عکس تبادل یونی غالب میباشد. براساس نتایج حاصل از نمودارهای دو متغیره، منشأ اصلی شوری آب رودخانه زرینگل انحلال کانیها تبخیری (نظیر هالیت) متعلق به سازند مبارک میباشد.
