تحلیلی مکانی بر تاب‌آوری کالبدی - زیرساختی شهر چمستان در برابر سیلاب

نویسندگان

1 استاد، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه شهید بهشتی تهران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور

3 دانشیار، گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور

4 استادیار، گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور

doi
10.22111/jneh.2021.36464.1725
چکیده

این پژوهش با هدف تحلیل روابط بین شاخص‌های مؤثر بر تاب‌آوری کالبدی - زیرساختی شهر چمستان در برابر سیلاب‌های شهری انجام شده است. شاخص‌های سنجش تاب‌آوری کالبدی - زیرساختی باتوجه به منطقه مطالعاتی، شامل دسترسی، بنا و سازه و دوری از محیط مخاطره‌آمیز طبیعی بوده که در قالب 12 زیرشاخص موردبررسی قرار گرفتند. پس از استانداردسازی زیرشاخص‌ها با توابع عضویت فازی، جهت انجام همپوشانی آن‌ها و تهیه سه شاخص یادشده، از فرآیند تحلیل سلسله‌‌‌‌مراتبی و نظرهای کارشناسی استفاده شد. دسترسی به مراکز بهداشتی - درمانی (374/0) مهم‌ترین زیرشاخص دسترسی، کیفیت بنا (647/0) اثرگذارترین متغیر شاخص سازه و بنا و فاصله از رودخانه (643/0) مهم‌ترین زیرشاخص دوری از محیط مخاطره‌آمیز طبیعی است. باتوجه به نقشه نهایی پهنه‌بندی تاب‌آوری کالبدی - زیرساختی، بیشتر مساحت شهر چمستان، بخش‌های مرکزی و شمالی شهر، در سطح تاب‌آور یا نسبتاً تاب‌آور کالبدی - زیرساختی در برابر سیلاب قرار دارد. بخش شمالی شهر که هسته اصلی چمستان می‌باشد، در رده‌های عدم تاب‌آوری و تاب‌آوری پایین کالبدی - زیرساختی قرار گرفته است که مجاورت با رودخانه واز و اراضی با شیب بالا، از مهم‌ترین دلایل پایین‌‌‌‌بودن سطح تاب‌آوری یا عدم تاب‌آوری کالبدی - زیرساختی شهر در مقابل سیلاب است. در این خصوص و به جهت افزایش تاب‌آوری کالبدی، رعایت حریم رودخانه، عدم تغییر کاربری اراضی، عدم انجام فعالیت‌های برداشت شن و ماسه از بستر رودخانه، دیواره‌سازی مهندسی در سواحل رودخانه و ایجاد کانال‌های فرعی جهت هدایت سرریز جریان آب رودخانه در مواقع سیلابی، می‌تواند مؤثر باشد.