فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسئلة نسبی بودن یا مطلق بودن گزاره‌های اخلاقی از مهم‌ترین مسائل مطرح در فلسفة اخلاق است که پذیرش هر کدام از این دو مبنا پیامدهایی تأثیرگذار بر نظام‌سازی اخلاقی دارد. یکی از موارد زمینه‌ساز نسبی‌گرایی اخلاقی، مسئلة تزاحم تکالیف است. با توجه به اینکه تکالیف اخلاقی ناظر به عمل و رفتار انسان است، به دلیل پیچیدگی شرایط اجتماعی وقوع تعارض یا تزاحم بین تکالیف در ظرف عمل ممکن است. در پژوهش حاضر، با پذیرش مطلق بودن گزاره‌های اخلاقی، برخی از راه‌های رایج حل تزاحم از دیدگاه اندیشمندان اسلامی بررسی شد. راه‌حل پیشنهادی این است که باید بین فلسفة اخلاق به عنوان یک علم دارای مسائل و روش و قلمرو مشخص و جامعه‌شناسی اخلاق به عنوان علم دیگر با روشی مختص به خود، تفکیک قائل شویم. مسئلة مطلق یا نسبی بودن گزاره‌‌های اخلاقی به فلسفة اخلاق و مسئلة تعارض تکالیف به حوزة جامعه‌شناسی اخلاق مرتبط است. پس نباید با اتکا به تزاحم تکالیف در ظرف عمل، نسبی بودن گزاره‌های اخلاقی را نتیجه گرفت، اما برای حل تزاحم تکالیف در مقام جامعه‌شناسی اخلاق می‌توان با تکیه بر بررسی نتایج و پیامدهای عمل اخلاقی، با ترجیح اهم بر مهم و روش‌های‌ دیگر اقدام کرد. نکتة مهم این است که مکتبی در فلسفة اخلاق می‌تواند در حل تعارضات اخلاقی توفیق یابد که به الزام و نتیجه یا وظیفه و غایت، توأمان بها دهد و فلسفة اخلاق با رویکرد اسلامی از چنین ظرفیتی برخوردار است.