الگوهای همدیدی و ترمودینامیکی رودخانههای جوی منجر به بارش سنگین دوره سرد کشور ایران
نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران
2 دانشجوی دکتری آب وهواشناسی سینوپتیک، دانشگاه شهید بهشتی، تهران
doi
10.22111/jneh.2020.33830.1652چکیده
رودخانهی جوی پدیدهای تقریباً نوظهور در ادبیات علمی جهان هست که به سبب ارتباط با فرینهای جوی بخصوص بارشهای سنگین و سیلآسا مورد بررسی قرارگرفته است. روش کار این مطالعه گردشی به محیطی قلمداد میشود به اینگونه که ابتدا برای شناسایی رودخانههای جوی از دادههای یکپارچهشده شار قائم بخارآب استفاده گردید و معیارهایی برای تفکیک آن از شارشهای روزانه تعیین شد. سپس صدک نودم بارش روزانه برای ایستگاههای همدید سراسر کشور بهعنوان معیار بارش سنگین در نظر گرفته شد. تاریخهای مرتبط با بارشهای سنگین به هنگام حضور رودخانههای جوی به دست آمد و الگوهای آن پس از تهیه ماتریسی ۱۱۹۰×۱۰۷ از ارتفاع ژئوپتانسیل ۱۰۰۰ هکتوپاسکالی به روش تحلیل عاملی و بررسی ارزش ویژه هر تاریخ استخراج شد. نتایج نشان داد ۳ عامل اول نزدیک به ۷۰ درصد پراش مجموع را تبیین میکنند. در یک جمعبندی کلی در تمام الگوها کمفشار سودان نقش غیرقابلانکاری در شکلگیری رودخانههای جوی و ایجاد بارشهای سنگین داشته است. در الگوی ترکیبی کمفشار سودان و مدیترانه مناطق جنوب غرب و غرب کشور بیشترین اثرپذیری را داشتهاند. الگوی ترکیبی کمفشار سودان و چرخند شرق اروپا بخشهای گستردهتری از کشور را در برگرفته است. نفوذ اینگونه سامانهها بر روی کشور بیشتر از سایر الگوها بود. در الگوی ترکیبی کمفشار سودان و واچرخند مهاجر رودخانهها و پهنه بارشی گسترش زیادی به عرضهای شمالی کشور نداشتند. ازنظر ساختار شکلگیری، در تمام الگوها در ترازهای زیرین وردسپهر کمفشار سودان و پرفشار سیبری نقش اصلی در ایجاد شیو حرارتی و انتقال رطوبت به رودخانههای جوی داشتند و منابع رطوبتی در این لایهها دریای عمان- عرب بودند.
