تبیین خردگرایی در شاخصه های طراحی سنتی ایرانى از منظر زیبایی شناسی سینوی (مورد مطالعاتی: نقوش گیاهی)

نویسندگان

1 دکتری پژوهش هنر ، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.

2 استادیار گروه صنایع دستى، دانشکدۀ هنر،دانشگاه الزهرا(س((نویسنده مسئول)

3 دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه الزهرا(س)

doi
10.30465/cw.2023.40405.1908
چکیده

طراحی‌سنتی با ارزش‌های بصری، نمادگرایانه و رمزپردازانه ترکیبی از مجموعه‌ای از نقشمایه‌ها است، که با ترکیبی متناسب با کاربرد و قواعد و اصول حاکم بر چگونگی ترسیم آن‌ها، بر مبنای تناسبات هندسی به تصویر درمی‌آیند. اصول و ویژگی‌های خاص طراحی‌سنتی نظریه‌ صرفاَ خیالی بودن نقوش را به بوته تردید و آزمون کشانیده؛ تا علاوه بر نقش موثر مولفۀ خیال، عامل دیگری چون «خرد» در لایه‌های پنهان‌تری از اصول و مبانى جستجو شود؛ با هدف این‌که به مدد جایگاه خرد، طراحی سنتی از تکرار رها گشته و منجر به گفتمانی متفاوت و نوآورانه در این عرصه گردد. لذا در این پژوهش به منظور تحقق این هدف و ارائه نظریه‌ای نو، با طرح این پرسش که «مولفۀ خردگرایی در روند طراحی سنتی ایرانی بر مبنای دیدگاه زیبایی‌شناسی ابن‌سینا چگونه تبیین می‌گردد؟» به بررسی اصول موجود در طراحی‌سنتی، با تمرکز بر نقوش گیاهی به عنوان بنیادی‌ترین نقوش و تطابق با اصول زیبایی‌شناسی ابن‌سینا پرداخته شده و نتایج حاصل حاکی از آن است‌که: اصول و قواعد مستتر در طراحی‌سنتی مطابق با اصول زیبایی‌شناسی بوعلی، تابع حُسن نظم، حسُن تالیف، حسُن اعتدال می‌باشد. پس می‌توان گفت گه این قواعد برآمده از خیال معطوف به عقل یا به بیان ابن سینا، «شهود عقلانی» است و حاکی از راهبری خرد در روند طراحی‌سنتی است.