وضعیت شناسی زنان در آغاز سده حاضر؛ سنخ‌بندی مشکلات اجتماعی زنان در اشعار عالمتاج قائم مقامی

نویسندگان

1 دانشیار جامعه شناسی و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

doi
چکیده

مطالعه زمینه‌های اجتماعی فرهنگی زندگی روزمره زنان در پرتوی تحولات مشروطه‌خواهی و مصادف با ورود جریان‌های ذهنی و عینی مدرنیته به جامعه ایران از اهمیت وافری در بررسی مناسبات جنسیتی و نیز تغییرات اجتماعی برخوردار است. این پژوهش به روش کیفی تحلیل سند به بررسی اشعار عالمتاج قائم مقامی پرداخته تا نمایی از مشکلات زنان در زمانه او به‌دست دهد.فرودستی و منزلت اجتماعی پایین، فقدان هویت مستقل زنان، تمسک به نیروهای خرافی، ازدواج اجباری، طلاق، بیوه‌گی، انزوای اجتماعی، خشونت علیه زنان، ‌قتل‌های ناموسی از مشکلات اجتماعی مطرح شده در اشعار است. همچنین شاعر با انعکاس گفتگوهایش با اشیا در فقدان روابط انسانی مشفقانه و مراقبت-محور و حمایت اجتماعی رسمی و گروه‌های غیررسمی، اهمیت کنشگران ناانسانی در زندگی زنان حاشیه-نشین اجتماعی را آشکار می‌سازد. شعر اجتماعی عالمتاج از نادر متون زن نوشته واقع گرا است که ما را با صورت‌بندی از پنداشت و احساسات زنانه متناظر آن در مواجهه با مشکلات مبتلابه آشنا می‌سازد. در عین حال عالمتاج با توجه دادن به موضوع وابستگی اقتصادی به شوهر، رنج‌های منجربه ضعف قدرت استدلال و نیز اعتماد نفس در زنان ضمن مورد خطاب قراردادن زنان به معرفی راهبردهای برون‌رفتی چون همبستگی زنانه در جهت احقاق حق و کوشش برای تغییر وضعیت می‌پردازد.