مدل پارادایمی خدمات و برنامه های کاربر محور کتابخانه های عمومی: مطالعه موردی کتابخانه های نهاد کتابخانه های عمومی کشور

نویسندگان

1 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه مدیریت دولتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22054/jks.2021.55561.1369
چکیده

هدف پژوهش، بررسی خدمات و برنامه‌های موردانتظار کاربران از کتابخانه‌های عمومی از دیدگاه خود آن‌ها و بررسی نقاط زمینه‌ساز و عوامل مؤثر بر خواسته‌های کاربران بود. برای نیل به هدف این مقاله، رویکرد کیفی مدنظر بود و با توجه به تنوع فرهنگی در استان‌‌های مختلف و نبود مدل معتبر قبلی از روش گراندد تئوری با استفاده از ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته استفاده گردید. جامعه موردنظر در این بخش به دو دسته تقسیم شدند: تمامی‌کاربران بالفعل و بالقوه کتابخانه‌‌های هدف، کارکنان و کارشناسان: اعم از کارکنان کتابخانه‌‌های مراکز استان‌‌های انتخابی. برای صحت نمونه‌گیری از استان‌های مختلف نمونه‌ای از کتابخانه‌های شهری و روستایی انتخاب شدند و برای تحلیل داده‌ها از کدگذاری آزاد استفاده شد. چالش‌ها و خدمات کتابخانه‌های عمومی براساس نظر کاربران و متخصصان در دو رسته کتابخانه‌های روستایی و شهری گردآوری شد. خدمات موردانتظار در چهار دسته اصلی تقسیم‌بندی شدند: خدمات مرجع و اطلاع‌رسانی (شامل: اطلاع‌رسانی گزینشی، اطلاع‌رسانی مجازی ,...)؛ خدمات تفریحی و سرگرمی ‌(شامل: کافه کتاب، تو ....)؛ آموزش‌و‌پرورش (شامل: انواع کلاس و کارگاه‌‌های مهارتی و آموزشی ,... )؛ انگیزه بخشی و جلب رضایت کاربران (شامل: انواع مسابقات علمی‌، هنری و فرهنگی، خدمات تخصصی کودکان و نوجوانان، باشگاه‌‌های کتابخوانی، دسترسی به‌ اینترنت و کامپیوتر‌های آزاد برای عموم، تغییر محیط کتابخانه، امکانات آزمایشگاهی،  تشکیل گروه‌‌های کتاب‌خوانی و ....، خدمات مناسبتی، افزایش خلاقیت). درنهایت، مدل پارادایمی از خدمات کتابخانه‌های عمومی ارائه شد و براساس آن اولویت خدمات و برنامه‌های کتابخانه‌های عمومی از منظر کاربران بالفعل تعیین گردید و همچنین دلایل عدم استفاده از کتابخانه‌ها براساس نظر کاربران بالقوه و بالفعل نیز با عنوان چالش‌های کتابخانه‌های عمومی تحلیل شد.