فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دیوان عالی کشور به‌عنوان عالی‌ترین نهاد قضایی، نقشی بی‌بدیل در نظام حقوقی جوامع ایفا می‌کند؛ چنانکه فلسفة وجودی و اهداف تأسیس آن تابعی از دیدگاه‌های تاریخی، اجتماعی و حقوقی هر کشور است. این پژوهش با رویکردی تطبیقی، اهداف تشکیل دیوان عالی را در نظام‌های قضایی آمریکا، فرانسه، آلمان و ایران بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در نظام ایالات متحدة آمریکا، هدف اصلی دیوان عالی، جهت‌دهی مسیر نظام حقوقی و توسعة قانون، متناسب با تحولات اجتماعی است و این نهاد، نقش قانونگذار تکمیلی و حافظ نظم فدرالی را بر عهده دارد. در فرانسه، غایت دیوان عالی تضمین اصل برابری اشخاص در برابر قانون و فروکاهی تفاوت‌های تفسیری است، به‌نحوی که دسترسی همگان به تفسیر واحد از قانون و وحدت رویه تضمین شود. در آلمان، تلفیق دو هدف مذکور، نقش تقنینی-تفسیری دیوان فدرال دادگستری را تقویت کرده است. در مقابل، نظام حقوقی ایران به‌رغم هدف‌گذاری اولیه برای ایجاد وحدت و تضمین برابری، به‌دلیل چالش‌های ساختاری، افزایش بی‌ضابطة شعبه‌ها، تداخل رویه‌های تفسیری و دوگانگی در تربیت قضات، از تحقق اهداف بنیادی خود بازمانده است. مقاله راهکارهایی عملی برای اصلاح ساختار دیوان عالی و تقویت نقش وحدت‌بخش و توسعه‌گر آن بر پایة تجارب مقایسه‌ای ارائه می‌کند. این پژوهش تلاشی است برای بازخوانی نقش دیوان عالی کشور در گذار ایران به توسعة حقوقی و نهادمندسازی عدالت در سطوح کلان قضایی.