توزیع واج‌های خیشومی در خوشه دو همخوانی؛ و ویژگی‌های توزیعی ـ واج شناختی وام‌واژه‌ها در زبان فارسی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبانشناسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار زبانشناسی همگانی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22054/ls.2019.36693.1139
چکیده

بخش نخست این مقاله به بررسی توزیع خیشومی‌ها در خوشه‌های دوهمخوانی پرداخته است. در این بخش قصد داریم الگوهای توزیعی واج‌های خیشومی را در خوشه‌های همخوانی بشناسیم. فرض ما این است که خیشومی‌ها در واژه‌هایی که به‌لحاظ ریشه‌شناختی فارسی هستند، در دو موضع C1 و C2 گرایشی قوی به توزیع تکمیلی دارند؛ به‌این معنی که حضور واج m و n، به‌ترتیب، در دو جایگاه C1 و C2 از خوشة همخوانی با محدودیت همراه است. ازآنجا که چنین هدفی مستلزم تمایز میان واژه‌های فارسی (به‌لحاظ ریشه‌شناختی) و وام‌واژه‌هاست، بخش دوم این مقاله به بررسی توزیع مختصه‌های واج‌شناختی در واژه‌های (به‌لحاظ ریشه‌شناختی فارسی) و وام‌واژه‌ها پرداخته‌است. فرض ما در این بخش این بود که توزیع مختصه‌های واجی در وام‌واژه‌ها، نسبت به واژه‌های فارسی، از پراکندگی بیشتر و توزیع متوازن‌تری برخوردار است. با این‌ حال، اگر وام‌واژه‌ها به طبقة ساختواژی مشخصی از زبان مبداء تعلق داشته ‌باشند، این موضوع موجب تجمع مختصه‌های واجی در وام‌واژه‌ها و درنتیجه، پراکندگی کمتر و عدم توازن در پراکندگی‌شان خواهد شد. در ادامه مبادی مختلف ورود وام‌واژه‌ها و تصادفی‌بودن فرایند وام‌گیری را دلیل چنین ویژگی توزیعی‌ای عنوان کردیم. در انتها دلایلی را برای پربسامد بودن خوشه nC در زبان فارسی مطرح کردیم که تبیین ارائه‌شده بر اهمیت مختصه انسدادی در توصیف واج‌های خیشومی تأکید دارد. داده‌های این پژوهش از فهرست واژه­های زایا که حاوی حدود ۵۵۰۰۰ واژه است، به‌دست‌آمده ‌است.