طراحی مدل مفهومی برای پیشگیری از خطمشیگذاری مبتنی بر لجاجت در نظام حکمرانی ایران
نویسندگان
1 استاد خطمشی و اداره امور عمومی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22059/jppolicy.2026.106372چکیده
هدف این پژوهش، طراحی یک مدل مفهومی برای پیشگیری از خطمشیگذاری لجوجانه در نظام حکمرانی ایران است. لجاجت در خطمشیگذاری به معنای اصرار خطمشیگذاران بر ادامه تصمیماتی است که ناکارآمدی آنها با وجود شواهد متعارض و بازخوردهای منفی آشکار شده است. چنین رویکردی پیامدهایی چون اتلاف منابع، کاهش اعتماد عمومی و تضعیف کارآمدی نظام حکمرانی را در پی دارد. این پژوهش با رویکردی توسعهای–کاربردی و بهصورت آمیخته انجام شد. در بخش کیفی، با بهرهگیری از روش تحلیل تم و مصاحبه با ۲۰ نفر از خبرگان دانشگاهی و اجرایی، ابعاد و شاخصهای اولیه مدل استخراج گردید. سپس در بخش کمّی، از روش دلفی سهمرحلهای برای دستیابی به اجماع خبرگان در خصوص ابعاد و شاخصها استفاده شد. یافتهها نشان داد پنج بعد اصلی شامل شناسایی تعصبات و لجاجت خطمشیگذاران، ارزیابی و تحلیل دادهها و شواهد، انعطافپذیری و بازنگری خطمشی، مشورت و تبادل نظر و شفافیت و پاسخگویی به عنوان مؤلفههای کلیدی اجتناب از خطمشیگذاری لجوجانه (مقوله محوری) تثبیت شدند. نتایج تحقیق نشان میدهد پیشگیری از لجاجت در خطمشیگذاری تنها به اصلاح رفتار فردی خطمشیگذاران محدود نمیشود، بلکه نیازمند ایجاد سازوکارهای نهادی، شواهدمحور و مشارکتی است. مدل ارائهشده میتواند به عنوان چارچوبی عملیاتی برای ارتقای کارآمدی، مشروعیت و پایداری خطمشیها در نظام حکمرانی ایران مورد استفاده قرار گیرد.
