نمود در ترکیب‌ فعلی: پژوهشی‌ پیکره‌بنیاد

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

doi
10.22054/ls.2020.44566.1250
چکیده

در این نوشتار نمود دستوری و واژگانی و انواع آنها در ترکیب‌های فعلی زبان فارسی معاصر بررسی شده است. داده‌های این پژوهش برگرفته‌از رساله دکتری نگارنده (غنچه‌پور، 1392) و بالغ بر 8579  واژه مرکب فعلی است که از فرهنگ بزرگ سخن (انوری، 1386) استخراج شده است. بررسی پیکرۀ فوق نشان داد که دو نوع نمود دستوری و واژگانی که در فعل و جملات گزارش شده است، در ترکیب‌فعلی نیز وجود دارد و ساختار درونی ترکیب‌های فعلی در زبان فارسی نشان دهندۀ گسترۀ زمانی و وجه انجام کنش یا حالت هستند. علاوه‌بر‌این، ترکیب‌های فعلی به‌لحاظ نمود دستوری، در دو طبقۀ کامل (تداومی، غیرتداومی، برآیندی و تجربه‌ای) و ناقص (تکراری، عادتی و مستمر) دسته‌بندی شده­اند. همچنین، این واژه‌های مرکب به‌لحاظ نمود واژگانی، با‌‌توجه‌به مؤلفه‌های معناییِ [±پویایی]، [±سنجه‌ای]، [±‌غایی] و [±تداومی]، به دو طبقۀ کلی ایستا و غیرایستا متمایز شد­ه­اند. ترکیب‌های فعلی غیرایستا نیز به انواع غیرسنجه‌ای (کنشی و تک‌رویدادی)، سنجه‌ای بسته (دو‌نقطه‌ای و چندنقطه‌ای) و سنجه‌ای باز متمایز و مشخص گشته­اند.