بررسی پیدایش فعل وجهی «رسیدن» در فارسی از منظر دستوری‌شدگی

نویسندگان

1 استاد زبانشناسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان‌های باستانی دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استاد فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22054/ls.2020.43868.1241
چکیده

در این پژوهش، کارکردهای وجهی فعل «رسیدن» در فارسی و روند دستوری­شدگی آن بررسی شده است. به این منظور، نویسندگان پس از مروری بر پیشینۀ تحقیقات انجام‌شده در حوزۀ وجهیت، به‌ویژه دستوری‌شدگیِ وجهیت در زبان فارسی، به رویکردهای نظری موجود در دو حوزۀ وجهیت و دستوری‌شدگی پرداخته‌اند و سپس، با ارائۀ شواهد متعدد از دوره‌های مختلف زبان فارسی، تحولات درزمانی رخ‌داده را در گذر از فارسی باستان به فارسی میانه، فارسی دری و فارسی امروز تحلیل کرده­اند. مطالعة شواهد نشان می‌دهد که در فارسی دری، «رسیدن» در بافت‌هایی خاص، پس از بسط استعاری و با پیشرفت در مسیر دستوری‌شدگی، در صیغۀ سوم شخص مفرد مضارع، به‌عنوان ابزاری برای بازنمایی وجهیت‌های پویا، سزاواری یا اجازه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. از طرف دیگر، اگرچه در فارسیِ امروز این کاربرد به‌تدریج از میان رفته است، اما فعل «رسیدن»، از طریق دیگری، برای بازنمایی وجهیت پویا به کار می‌رود.