هوش مصنوعی، احزاب سایبری و سیاستگذاری عمومی مبتنی بر داده؛ بازتعریف مفهوم نمایندگی سیاسی در ایران

نویسندگان

1 دانشیار علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jppolicy.2026.106375
چکیده

با گسترش هوش مصنوعی و تحلیل کلان‌داده‌ها، ساختار سنتی دموکراسی نمایندگی دستخوش تحول شده و احزاب سیاسی در قالب «احزاب سایبری» نقش تازه‌ای یافته‌اند. این پژوهش به بررسی تأثیر فناوری‌های داده‌محور بر مفهوم نمایندگی سیاسی و جایگاه احزاب سایبری در شکل‌گیری الگوهای نوین مشارکت می‌پردازد. پرسش اصلی این است که چگونه این فناوری‌ها می‌توانند نمایندگی سنتی را متحول سازند؟ فرضیه تحقیق بیان می‌کند که بهره‌گیری از هوش مصنوعی با تقویت ارتباط مستقیم مردم و مراکز قدرت و کاهش نقش واسطه‌ای احزاب سنتی، الگویی شفاف‌تر و کارآمدتر از نمایندگی ایجاد می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد احزاب سایبری با تحلیل و پیش‌بینی رفتار رأی‌دهندگان و تدوین برنامه‌ها بر پایه داده‌های به‌روز، بر کارایی و پاسخگویی دموکراسی می‌افزایند. در عین حال، خطر تمرکز پلتفرم‌های داده‌ای، نقض حریم خصوصی و تضعیف صدای اقلیت‌ها چالش‌های جدی محسوب می‌شوند. بنابراین، بازتعریف نمایندگی سیاسی در عصر داده‌ها نیازمند بازبینی اصول دموکراسی و ایجاد سازوکارهای نظارت بر الگوریتم‌ها و ارتقای آگاهی دیجیتال شهروندان است.