واکاوی ژئواکونومیکی نفت ایران و تاثیر تحریمهای پسابرجام بر آن
نویسندگان
1 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، پردیس کیش دانشگاه تهران
doi
10.22034/jgeoq.2024.417072.4066چکیده
با وجود محدودیتهای زیاد برای صادرات نفت ایران به دلیل تحریمهای پسابرجامی، همچنان نفت بهعنوان یک منبع درآمدی مهم برای کشور تلقی میشود. با توجه به اهمیت راهبردی نفت در سبد سیاستگذاری مالی کشور، تحقیق حاضر به بررسی ژئواکونومیک نفتی ایران و تاثیر تحریمهای پسابرجام بر آن پرداخته است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است و با استفاده از منابع دست اول و آمارنامههای معتبر، اقدام به تبیین تاثیر تحریمها بر صنعت نفت ایران شده است. در واقع، پرسش تحقیق این است که از منظر ژئواکونومیکی، تحریمهای پسابرجامی چه تاثیری بر صنعت نفت ایران داشته است. یافتههای تحقیق، نشان داد که از منظر ژئوپلیتیک باعث شده است تا قدرت بازیگری ایران در میدانهای نفتی مشترک و نیز بازار انرژی، تنزل یابد؛ بهگونهای که کشورهایی چون عربستان سعودی و روسیه (با وجود تحریمهای پس از حمله به اوکراین)، نقش هژمون را در بازارهای نفتی اعمال میکنند. از منظر ژئواکونومیک نیز کاهش صادرات نفت ایران، رابطهی مستقیمی با کاهش تولید داخلی داشته است. بهگونهای که قدرت بازیگری و بازدارندگی کشور را در مقیاسهای مختلف، کاهش داده است. پس از اعمال تحریمهای شدید علیه ایران هنگام خروج یکجانبه آمریکا از معاهده برجام در سال 2018، وابستگی به نفت تشدید یافته است و متعاقباً وضعیت تولید داخلی نیز افت قابل توجهی را نشان میدهد.