ارائه الگوی سیاستی توسعه تحقیقات پایه؛ مطالعه موردی بنیاد ملی علم ایران
نویسندگان
1 استادیار پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران
2 پژوهشگر دبیرخانه شورای انقلاب فرهنگی، تهران، ایران
3 استادیار پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران
4 استادیار پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران
doi
10.22059/jppolicy.2024.98280چکیده
حمایت از انجام تحقیقات پایه یا عدم حمایت مستقیم و بهجای آن استفاده از نتایج این تحقیقات که در سایر کشورها (ی بهویژه توسعه یافته) انجام شدهاند، همچنین نحوه و میزان حمایت از این تحقیقات به گونهای که بیشترین اثرات اقتصادی اجتماعی را برای جامعه داشته باشد همواره یکی از دغدغههای سیاستگذاران علم کشورها و از جمله ایران بوده است. هرچند بسیاری از پژوهشهایی که توسط اساتید در ایران انجام میشود از جنس تحقیقات پایه است، اما نهاد مستقلی برای جهت دهی و حمایت از این دسته از تحقیقات وجود ندارد. با عنایت به اینکه مرتبط ترین نهاد برای حمایت از تحقیقات پایه در ایران بنیاد ملی علم ایران (صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران سابق) میباشد، بررسی مسائل مرتبط با حمایت از تحقیقات پایه در این نهاد برای پاسخگویی به سوال تحقیق مورد توجه قرار گرفته است. در این پژوهش با هدف دستیابی به الگوی سیاستی توسعه و حمایت از تحقیقات پایه در ایران از روش تحقیق کیفی با راهبرد اکتشافی و برای گردآوری دادهها از روش مصاحبه نیمهساختار یافته با 13 نفر از متخصصین، مسئولین سیاست علمی و تعدادی از اعضای هیأت علمی دانشگاهها استفاده شده است. بر اساس تحلیلهای انجام شده و سازماندهی مقولات، الگوی سیاستی توسعه تحقیقات پایه در ایران دربرگیرنده مؤلفههایی چون تعیین موضوع، تنوع برنامهها، نظام ارزیابی، نظام انگیزشی و کاربردیسازی نتایج میباشد. همچنین پیشنهاد شده است ایجاد یک نظام گرنت رقابتی حمایت از تحقیقات پایه مورد توجه قرار گیرد؛ در فرایند انتخاب و تعیین موضوعات پژوهشی مورد حمایت هم اولویتهای سیاستگذار (تأمینکننده منابع مالی) و هم ترجیحات و علائق پژوهشگران دیده شود؛ بعلاوه پیشنهاد شده نهاد متولی تحقیقات پایه ضمن توسعه و تقویت نظام ارزیابی همتایان و طراحی نظام تشویق داوران، از روشها و فناوریهای نوین برای ارزیابی طرحها، پیشنهادهها و نیز پژوهشگران استفاده نماید.