ارزیابی عملکرد، کیفیت دانه و ردیابی ژن‌های برگرداننده باروری در دورگ‌های برنج

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری، پژوهشکده ژنتیک و زیست‌فناوری کشاورزی طبرستان، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه بیوتکنولوژی و اصلاح نباتات، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

3 استاد، گروه بیوتکنولوژی و اصلاح نباتات، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

4 دانشیار، گروه بیوتکنولوژی و اصلاح نباتات، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

doi
10.22084/ppt.2025.30662.2153
چکیده

باتوجه ‌به افزایش رشد جمعیت ایران و کاهش زمین‌های زیرکشت و کمبود شدید آب بدون تردید باید تولید در واحد سطح افزایش یابد. بنابراین، استفاده از روش‌های نوین، جهت افزایش تولید برنج، الزامی است. تامین کمبود برنج از طریق ارقام بومی که عملکرد پایینی دارند، امکان‌پذیر نیست. تکنولوژی برنج دورگ در افزایش عملکرد برنج موفقیت‌آمیز بوده است. پژوهش حاضر باهدف ارزیابی مقدار عملکرد و کیفیت دانه 34 تا از دورگ‌های برنج و جهت ردیابی ژن‌های برگرداننده باروری در آن‌ها با کمک دو نشانگر ریز ماهواره‌ای همبسته با ژن‌های برگرداننده باروری Rf3 و Rf4 انجام شد. آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. در ابتدا دورگ‌های با عملکرد بالا گزینش شدند سپس برای صفات فیزیکی و شیمیایی دانه، مقایسه و ارزیابی صورت گرفت. نتایج تجزیه واریانس صفات مورفولولوژیکی F1‌های حاصل از تلاقی لاین‌های نرعقیم جلودار A  و ندا A  با لاین‌های پدری نشان داد که در تمامی صفات مورد بررسی اختلاف بسیار معنی‌داری وجود داشت و بیانگر تنوع فراوان بین F1‌های مورد ارزیابی بود. مقایسه میانگین صفات زراعی نتاج نشان داد که براساس میزان باروری و عملکرد دانه، به ترتیب دورگ‌های H33، H30، H29، H28 و H27 گزینش شدند. نتایج الگوی باندی دو نشانگر حاکی از آن بود که ژنوتیپ‌های IR 68078-15-2-1-2-2-R، IR 65622-151-1-2-2-2-R و NSIC RC 434 دارای ژن‌های برگرداننده‌باروری بودند و به تولید نتاج با عملکرد بالا منجر شدند. بنابراین، پژوهشگران در برنامه‌های تولید و بهبود برنج دورگ می‌توانند این ژنوتیپ‌ها را برای آزمون و ارزیابی‌های بیشتر مورد بررسی قرار دهند و از آنجایی که لاین های مورد مطالعه وارداتی هستند، لازم است برای تطبیق آن‌ها و همچنین با استفاده از آن‌ها در تلاقی‌ها تلاش‌هایی در جهت تولید و انتشار دورگ‌های جدید برنج شود.