تحلیل جامع اثرات زیست‌محیطی کشت خیار گلخانه‌ای و روباز با استفاده از ارزیابی چرخه زندگی در دشت همدان - بهار: یک مقایسه عملی

نویسندگان

1 کارشناسی‌ارشد، گروه مهندسی بیوسیستم، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 استادیار، گروه مهندسی بیوسیستم، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

doi
10.22084/ppt.2025.31973.2177
چکیده

این مطالعه به مقایسه اثرات زیست‌محیطی تولید خیار در دو سیستم کشاورزی گلخانه‌ای و روباز با استفاده از روش ارزیابی چرخه حیات (LCA) پرداخته است. پژوهش در دشت همدان-بهار انجام شده و با استفاده از داده‌های میدانی محلی، اثرات زیست‌محیطی هر دو سیستم تولید خیار ارزیابی گردید. نتایج این تحقیق نشان می‌دهند که کشت گلخانه‌ای نسبت به کشت روباز مصرف بیشتری از نهاده‌ها و انرژی دارد. به‌طور خاص، مصرف برق در کشت گلخانه‌ای به میزان 1072/2 کیلووات ساعت در هر تن محصول نسبت به ۳۲۰ کیلووات ساعت در کشت روباز و مصرف سوخت دیزل در کشت گلخانه‌ای 5/08 لیتر در هر تن محصول نسبت به 2/9 لیتر در کشت روباز بیشتر است. همچنین مصرف کود نیتروژن در کشت گلخانه‌ای ۶ کیلوگرم در هر تن محصول نسبت به ۳ کیلوگرم در کشت روباز و مصرف کود دامی در کشت گلخانه‌ای ۹۰۰ کیلوگرم در هر تن محصول نسبت به ۱۵۴ کیلوگرم در کشت روباز بیشتر است. از منظر اثرات زیست‌محیطی، کشت گلخانه‌ای نسبت به کشت روباز تأثیرات بیشتری در زمینه‌های مختلف دارد. به‌طور خاص، شاخص گرم شدن برای یک تن خیار در کشت گلخانه‌ای ۱۱۱ گرم CO₂ معادل نسبت به 95/1 گرم CO₂ معادل در کشت روباز بوده است. نتایج نشان داد که مصرف بیشتر نهاده‌ها در کشت گلخانه‌ای، از جمله مصرف بالاتر کود نیتروژن و انرژی، باعث افزایش اثرات منفی زیست‌محیطی مانند گرمایش جهانی و تخریب لایه ازون می‌شود. این مطالعه بر اهمیت استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی در گلخانه‌ها تأکید دارد تا مصرف انرژی و اثرات منفی زیست‌محیطی کاهش یابد. همچنین، کاهش مصرف کودهای شیمیایی و بهینه‌سازی استفاده از منابع می‌تواند به کاهش اثرات زیست‌محیطی کمک کند. در نهایت، این تحقیق نشان می‌دهد که کشت روباز با مصرف کمتر نهاده‌ها، تأثیرات زیست‌محیطی کمتری دارد، ولی بازدهی آن در مقایسه با کشت گلخانه‌ای پایین‌تر است. بنابراین، برای دستیابی به کشاورزی پایدار، ترکیب بهینه‌ای از سیستم‌های کشت مختلف با استفاده از فناوری‌های جدید و منابع انرژی پاک پیشنهاد می‌شود.