فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در حقوق ایران اغلب مسئولیت مدنی به‌عنوان تکلیف واردکنندۀ زیان به جبران خسارت زیان‌دیده تعریف شده و کارکرد پیشگیرانة آن در حاشیه قرار گرفته است، این در حالی است که آینده‌نگری و پیشگیری از ورود خسارت اقتصادی‌تر، اخلاقی‌تر و انسانی‌تر است. علاوه‌بر این مسئولیت مدنی تنها متضمن تکلیف برای واردکنندة زیان نیست، زیان‌دیده نیز باید در راه پیشگیری از ورود خسارت و تشدید آن کوشا باشد. ازاین‌رو، قواعد مسئولیت پیشگیرانه اقتضا می‌کند که در مواردی مسئولیت تحمل خسارت ناشی از ترک اقدام پیشدستانه متوجه خود زیان‌دیده باشد. بر این اساس، پرسشی که در این مقاله باید به آن پاسخ داده شود این است که در حقوق موضوعة ایران چه قواعد و نهادها و سازوکارها و اقدامات تأمینی برای پیشگیری از ورود ضرر، توقف فعل ‌زیانبار و جلوگیری از ادامة آن وجود دارد و در این زمینه چه کاستی‌هایی دیده می‌شود؟ «تأمین خواسته»، «دستور موقت»، «تأمین دعوای واهی»، «تأمین دعوای اتباع بیگانه»، «اخذ تأمین در اجرای حکم غیابی»، «اخذ تأمین در اجرا یا توقف اجرای حکم در اعادۀ دادرسی، اعتراض ثالث، فرجام‌خواهی» و «توقف اجرای سند رسمی» و دعاوی سه‌گانة رفع تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت، وجود تکالیف مختلف برای شهرداری‌ها و دستگاه‌های دولتی مبنی بر پیشگیری از زیان ناشی از عامل انسانی، قائم‌مقامی نظام‌های بیمه و تأمین اجتماعی از زیان‌دیده برای مراجعه به واردکنندة زیان و استفاده از ضمانت اجراهای مسئولیت انتظامی و کیفری در فرض ناکارامدی قواعد مسئولیت مدنی از جمله مهم‌ترین این قواعد و سازوکارهاست که البته در مواردی کاستی‌هایی دیده می‌شود که در این مقاله برای رفع آن پیشنهادهای مناسب ارائه شده است.