فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گفته می‌شود که از قواعد اولیه و اساسی آیین دادرسی این است که ایراد آیین دادرسی در صورت پذیرش، تأثیری در رد قطعی ادعای طرف مقابل ندارد. در بندهای یازده‌گانة مادة 84 قانون آیین دادرسی مدنی، مصادیق گوناگون ایرادات برشمرده شده است. اگرچه عناوین قانونی ایرادات آیین دادرسی تنها به موارد مصرح در مادة مذکور منحصر نیست، همة مصادیقی که در این ماده به‌عنوان ایرادات آمده است، طبیعتی یکسان ندارند؛ بعضی از بندهای مادة 84 به‌سبب تأثیری که در رد ادعای خواهان پس از بررسی ماهوی دارند، باید در شمار دفاع ماهوی قرار گیرند. همچنین در پاره‌ای موارد، جهات قانونی مورد استناد، موجب رد همیشگی ادعا، بدون بررسی و رسیدگی ماهوی می‌شوند. قواعد دستة اخیر را نمی‌توان با قواعد ایرادات یا دفاع ماهوی تحلیل کرد، زیرا به هیچ‌یک تعلق ندارند. اینان به لحاظ اثر آن در رد ادعا، همچون دفاع ماهوی هستند و از این نظر که مانع ورود در ماهیت دعوا می‌شوند، به ایراد آیین دادرسی شباهت دارند. در این مقاله به این نتیجه رسیده‌ایم که ایجاد دستة سوم در کنار دو دستة دیگر به‌منظور شناخت صحیح قواعد آیین دادرسی و آثار طرق دفاعی کمک بسیاری به نظر و فن آیین دادرسی می‌کند.