ارزیابی پایداری ژنوتیپ های زمستانه ی کلزا(Brassica napus L.) با استفاده از روش‌های آماری چندمتغیره

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه ژنتیک و به‌ نژادی گیاهی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران

2 استادیار، گروه ژنتیک و به‌ نژادی گیاهی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران

3 دانشیار، بخش تحقیقات دانه‌های روغنی، مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج، ایران

4 دانشجوی دکتری، گروه ژنتیک و به‌ نژادی گیاهی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران

doi
10.22084/ppt.2024.24312.2045
چکیده

سازگاری مناسب به همراه عملکرد بالا دو معیار اصلی در انتخاب رقم مناسب برای کشت در یک منطقه است. بنابراین، انتخاب ارقام برتر براساس میانگین عملکرد همراه با ارزیابی پایداری عملکرد به کمک اثر متقابل ژنوتیپ در محیط امکان‌پذیر است. با این هدف، آزمایشی شامل 9 لاین هیبرید کلزای زمستانه همراه با 4 رقم شاهد )اکاپی، احمدی، نیما و نفیس) درطی دو سال زراعی 1395- 1394 و 1396- 1395 به‌منظور ارزیابی تغییرات عملکرد و میزان سازگاری آن‌ها در 6 منطقه )همدان، خوی، کرمانشاه، اصفهان، زرقان و کرج) در قالب طرح آزمایشی بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. در این مطالعه از روش‌های اَمی و جی‌جی بای‌پلات و نرم‌افزار R برای انتخاب ژنوتیپ(های) برتربا عملکرد بالا و پایداری استفاده شد. با استفاده از نتایج تجزیه اَمی، رقم اکاپی دارای بیش‌ترین سازگاری عمومی در کلیه محیط‌های بررسی شده بود. ژنوتیپ‌های BAL-92-4, BAL-90-3, HW-92-4 و BAL-92-1، سازگاری خصوصی مطلوبی را در مناطق کرمانشاه، کرج و همدان نشان دادند. درحالی‌که رقم نفیس و ژنوتیپ‌های BAL-92-3, BAL-92-11 و HW-92-3، سازگاری خصوصی مطلوبی را در منطقه خوی نشان داد. ارقام نیما و احمدی دارای سازگاری خصوصی بالایی در منطقه زرقان بودند. نتایج جی‌جی بای‌پلات نشان داد که رقم نفیس با لحاظ دو ویژگی عملکرد بالا و سازگاری مناسب، کم‌ترین مقدار فاصله را از ژنوتیپ ایده‌آل فرضی داشت و پس از آن، ژنوتیپ‌‌های HW-92-1، BAL-92-6 و BAL-92-1 در رده‌های بعدی از نظر مطلوبیت قرار گرفتند.