فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تبیین قصص قرآن و نشان دادن اهداف معرفتی آن‌ها از وظایف مفسران قرآن به‌شمار می‌آید و از این رو بخشی از تأملات مفسران پیرامون داستان‌های قرآنی انجام شده‌است. با این حال مطالعۀ آثار تفسیری حکایت از این دارد که مفسران متقدم گاه از ظواهر آیات قصص فراتر رفته و با تمسّک به روایات یا گزارش‌های تاریخی به تبیین ابعاد و لایه‌هایی مطرح نشده در متن قرآن کریم اهتمام دارند. برای نمونه قرآن در آیاتی پرشمار با تعابیری مانند «آیه»، «بینه» و «فتنه» به ناقۀ حضرت صالح (ع) اشاره نموده‌است؛ اما جزئیات پدید آمدن ناقه، ویژگی‌ها و چرایی معجزه شمرده شدن آن را بیان نکرده که خود زمینۀ شکل‌گیری ابهامات گوناگون گردیده‌است؛ تا جایی که مفسران در تبیین این ویژگی‌ها و پاسخ به پرسش‌های مرتبط، پراکنده‌ سخن گفته‌ و از تمرکز بر جنبۀ هدایت‌بخشی این داستان دور شده‌اند. این مقاله بر آن است تا با مطالعۀ آثار تفسیری و بررسی دیدگاه‌های ارائه شده در این ‌باره، مستند تبیین ایشان را روشن نماید تا پای‌بندی ایشان به منابع و قرائن تفسیری مشخص شود. نتیجه حاکی از آن است که هرچند مفسران در تبیین مفاد آیات مربوط به ناقۀ صالح (ع) مجموعاً از آیات، روایات، آثار تفسیریِ گذشته یا گزارش‌های تاریخی بهره‌برده‌اند؛ اما در بیشتر موارد دیدگاه‌های مطرح شده، فاقد مستند تفسیری است.