فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قرآن کریم، به‌عنوان مهم‌ترین متن مقدس در اسلام، همواره محور اصلی مطالعات قرآنی و دینی بوده‌است. از زمان نزول این کتاب الهی تا به امروز، نسخه‌های متعددی از آن در مناطق مختلف جهان اسلام کتابت و ثبت شده‌اند. این نسخه‌های خطی که بخشی از میراث فرهنگی و دینی ما هستند، نه‌تنها از نظر محتوا اهمیت دارند، بلکه به‌عنوان آثار هنری و تاریخی نیز ارزشمند به شمار می‌آیند. بررسی دقیق این نسخه‌ها می‌تواند بینش‌های عمیق‌تری درباره تاریخ تدوین، کتابت و قرائات و همچنین تحول این فرایندها در طول زمان ارائه دهد. به عبارت دیگر، شواهد فیزیکی و مادی به جای مانده از قرون اولیه اسلامی به‌ خصوص نسخه‌های قرآن در برخی مباحث تاریخ قرآنی مانند تاریخ کتابت و قرائت قرآن کریم اطلاعات سودمندی را در اختیار محققان قرار می‌دهد که در نقد یا تقویت نظریه‌پردازی در این زمینه و برطرف کردن تناقضات موجود در برخی گزارش‌های اسلامی بسیار راهگشا است. در این راستا پژوهش حاضر با تحلیل نسخۀ عرب 1572a-328c موجود در کتابخانۀ ملی فرانسه و کتابخانۀ دانشگاه بیرمنگام که از کهن‌ترین نسخه‌های خطی نگاشته شده به سبک حجازی به‌ حساب می‌آید و در بردارندۀ فرازهایی از چند سورۀ قرآنی است تلاش دارد با توسل به جوانب مختلف نسخه‌شناسی مانند خط، رسم الخط، قرائت و عدالآی، زمان و مکان کتابت آن را تعیین و تا حد امکان به قرائت رایج در دوران نزدیک به عصر نزول نیز دست یابد. یافته‌های نسخه‌شناسانۀ پژوهش و نیز آزمایش کربن 14 حاکی از آن است که تاریخ کتابت این مصحف به قرن اول می‌رسد و نظام عدّالآی آن، گرچه بیشترین انطباق را با نظام مدنی و مکی دارد اما به لحاظ اختلاف قرائت، بیشترین قرابت را با قرائت قاریان مدنی دارد. در نتیجه می‌توان گفت که مصحف مدنی است به این معنا که ویژگی‌های مصاحف مدنی در آن بیشتر به چشم می‌خورد.