شکل‌گیری عرف بین‌الملل در پرتو نقش‌آفرینی مقام‌های دولتی در فضای مجازی

نویسندگان

1 استادیار، گروه حقوق بین الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

doi
10.22099/jls.2024.48004.4987
چکیده

کاربرد فناوری دیجیتال توسط مقام‌های دولتی در ارتباطات دیپلماتیک در نظام حقوق بین­الملل، سبب شکل‌گیری مفهوم دیپلماسی دیجیتال شده است. از دیپلماسی دیجیتال به‌عنوان ‌ابزاری ‌مهم ‌برای ‌پیشبرد ‌سیاست‌ خارجی کشورها و تمهید ‌امکان ‌تعامل ‌مستقیم ‌و ‌همکاری ‌با‌ دیگر دولت‌ها و همه مردم جهان اعم از شهروندان و سایر افراد استفاده می­شود. یکی از موضوع‌های مهم در این چارچوب، جایگاه و نقش دیپلماسی دیجیتال در شکل‌گیری عرف بین­الملل به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع حقوق بین­الملل در کنار معاهدات بین­المللی است. تأثیر تحولات روزافزون در پرتو کاربرد فضای مجازی در برقراری ارتباطات، بر روند شکل‌گیری هنجارهای حقوق بین­الملل موجب شده است تا ضرورت تغییر نگرش در شکل­گیری منابع حقوق بین­الملل خصوصاً قواعد عرفی بین­المللی بیش‌ازپیش مطرح باشد. در نظم حقوق بین‌الملل معاصر، این فرضیه مطرح است که اظهارات عمومی مقام‌های دولتی در فضای مجازی و در رسانه­های اجتماعی تحت عنوان دیپلماسی دیجیتال، می‌تواند در صورت احراز شرایط به‌عنوان رویه دولت (عنصر مادی عرف) و یا دلیلی برای اثبات اعتقاد حقوقی (عنصر معنوی عرف) قلمداد شود. یکی از مهم‌ترین یافته­های پژوهش حاضر این است که کنشگری مقام‌های دولتی در فضای مجازی، چنان چه به‌صورت «علنی و عمومی» باشد، می­تواند به‌عنوان یک عنصر بالقوه در شکل‌گیری حقوق بین‌الملل عرفی مورد توجه قرار گیرد.