مقایسۀ دیدگاه ملاصدرا و ابن برّجان دربارۀ حروف مقطعه
نویسندگان
1 استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اهلالبیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22059/jqst.2023.353325.670124چکیده
مسئلۀ حروف مقطعه یکی از مسائل مهمی است که مفسران قرآنکریم با رویکردهای مختلف، به آن پرداختهاند. ملاصدرا و ابنبرّجان دو متفکری هستند که در اینباره بحث کردهاند و دیدگاه آنها قابل مقایسه است. هدف این مقاله بررسی دیدگاه ملاصدرا و ابنبرّجان دربارۀ حروف مقطعه با رویکرد مقایسهای و به روش اسنادی و توصیفی-تحلیلی است. یافتهها بیانگرِ تبعیت و تأثیرپذیریِ ملاصدرا از ابنسینا و عینالقضات است؛ ولی دیدگاه ابنبرّجان دربارۀ ماهیتکلی حروف مقطعه، جدید است. ملاصدرا قائل به دلالت این حروف بر مراتب موجودات است. ابنبرّجان این حروف را واسطۀ کتابمبین و قرآن میداند که بر اسماءالله دلالت دارند. دیدگاه این دو متفکر دربارۀ امکان فهم حروف مقطعه، مجملدانستن این حروف، مطرحکردن قسم، دلالت الم بر اسماءالله و دلالت یس بر انسان کامل شباهت دارد و دربارۀ ماهیتکلی حروف مقطعه، معنایابی جزئی آنها، میزان استناد به آیات قرآن و تأثیرپذیری از دیگران متفاوت است. رویکرد دو متفکر (فلسفی/عرفانی) نقش اساسی در پیدایش شباهتها و تفاوتها دارد. نقدهایی نیز به نظرات آنها وارد است.
