پروین اعتصامی و بازآفرینی فابل‌های لافونتن

نویسندگان

1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. رایانامه:

doi
10.22054/ltr.2024.73548.3713
چکیده

از دوران مشروطه، با رونق گرفتن ترجمۀ آثار ادبی جهان به زبان فارسی، بخشی از ادبیات معاصر، تحت تأثیر ادبیات غرب و ترجمه‌های آن قرار گرفت؛ ازجمله بازآفرینی فابل‌ها یا افسانه‌های حیوانات سرودۀ ژان دولافونتن (۱۶۲۱ - ۱۶۹۵م.) شاعر و نویسندۀ نام‌دار سدۀ هفدهم میلادی فرانسه در بخش‌هایی از شعر این دوران، یعنی آثار بهار، پروین اعتصامی، ایرج میرزا و نسیم شمال. این مقاله، با روش تحلیلی، توصیفی و مطالعات تطبیقی و خوانش دقیق دیوان پروین و داستان‌های لافونتن، به این نتیجه رسیده است که به احتمال زیاد، پروین دست کم در ده حکایت خویش، تحت‌تأثیر برخی از داستان‌های لافونتن بوده است. دیگر اینکه به ترجمه و نقل سادۀ داستان‌ها بسنده نکرده و با دخل و تصرف هنرمندانه و خلاقانه در شخصیت‌ها، گفت‌وگوها و ماجراهای داستان و همچنین بسط و گسترش آن‌ها و افزودن اندرزهای زیبای اخلاقی، هم از نظر بلاغت و زیبایی‌شناسی، سطح حکایت‌ها را برکشیده و هم بعد تعلیمی و تأثیرگذاری آن‌ها را با هدف اقناع مخاطب تقویت کرده است. از نوآوری‌های پروین در بازآفرینی حکایات، می‌توان به این موارد اشاره کرد: ذوق مضمون‌یابی و پرورش درون‌مایه‌های داستانی؛ طبیعی جلوه دادن حوادث داستانی؛ خلق گفت‌وگوهای زنده و آموزندۀ شخصیت‌های داستان‌ها، گزینش وزن، واژگان و قافیه‌های مناسب با محتوا و مضمون شعر، طوری که بسیاری از آن‌ها ظرفیت ضرب المثل شدن را دارند؛ درآمیختن آن‌ها با نکته‌های ظریف اخلاقی با زیباترین تعابیر، تشبیهات و استعارات؛ بهره‌گیری از آرایه‌های ادبی ازدواج و موازنه؛ تغییر دادن شخصیت‌های داستان، تغییر دادن درون‌مایه و گفتمان داستان و این‌که در برخی از حکایات مشابه، پیام شعر پروین، اخلاقی‌تر و آموزنده‌تر از حکایات لافونتن است.