فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این مقاله با روش تحلیلی- توصیفی، تصاویر شعری دو رمان «نخل­‌های بی­سر» و «گلاب­‌خانم» از قاسمعلی فراست استخراج شده است. پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این سؤال بود که آیا بررسی تصاویر خیالی در این دو رمان می‌تواند بن­مایه‌های حاکم بر آن‌ها و تفاوت­شان را آشکار کند؟ نتیجۀ بررسی‌ها مشخص کرد که فضای داستانی در هر دو رمان تحت تأثیر آرایه‌های ادبی است و بن­مایه‌های مفهومی درد و رنج، تهاجم، مقاومت، اندوه و ایثار، تشبیهات نخل‌های بی‌سر را در برگرفته‌اند. در تشبیهات رمان گلاب‌خانم، بن­مایه‌های مفهومی توصیف زیبایی، حالات موسی و گلاب و عشق و حرارات بین آن دو، بیشترین بسامد را دارند. انسان‌پنداری‌های متعدد در نخل‌های بی‌سر، بر بن­مایه‌های مکان، حوادث، اشیاء و اشخاص مجازی استوارند و بن­مایه‌های تشخیص در رمان «گلاب­‌خانم» شامل اشیائی است که از مفاهیم غنایی سرشارند. نمادهای خورشید، ماه، آب و درخت، «نخل‌های بی‌سر» را از عمق اندیشه برخوردار کرده و در «گلاب­‌خانم»، شخصیت زن به عنوان نمادی از ایثار در نظر گرفته شده است. لایت موتیف رمان اول، نخل به عنوان نماد ایستادگی و شهادت و در رمان دوم عشق و هم‌آغوشی است. در «نخل‌های بی‌سر»، فراست با کاربرد آرایۀ تشخیص، موتیف خرمشهر را برجسته نموده و بر حماسه و سرزندگی مبارزان در سال‌های اول جنگ تأکید کرده است؛ حال آن­که در رمان «گلاب­‌خانم» که سال‌ها بعد نگارش یافته، با عقب‌نشینی از انسان‌پنداری و با تکیه بر تشبیهات غنایی، بر زخم‌های رزمندگان خسته از جنگ که گرفتار بی‌مهری جامعه شده بودند مرهم نهاده و آنان را به زندگی عادی و روزمره فراخوانده است.