Explaining the Epistemological Foundations of Civilization-Building Jurisprudence in the Thought of Imam Khomeini and Martyr Mohammad Baqir Sadr
نویسندگان
1
doi
10.22034/ms.2026.100860چکیده
هدف از تحقیق حاضر، تحلیل و تبیین مبانی معرفتشناختی فقه تمدنساز در اندیشه امام خمینی(ره) و شهید صدر و شناسایی نقاط اشتراک و افتراق آنان است. این پژوهش افزون بر بررسی چگونگی تعامل عقل و وحی و نقش جامعه در فقه، به تأثیر رویکردهای معرفتشناختی متفاوت بر نظریه تمدنسازی فقهی نیز میپردازد. پژوهش پیشرو با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای روش تطبیقی محتوا و استخراج شاخصهای معرفتشناختی و تمدنی فقه صورت گرفته است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که هر دو متفکر، علاوه بر اینکه فقه را فراتر از سطح احکام فردی میدانند، آن را به عنوان ابزاری برای هدایت جامعه و تحقق اهداف شریعت تعریف میکنند. کلاننگری فقه، پیوند عقل و وحی و تأکید بر نقش جامعه در فقه از مهمترین نقاط مشترک در این زمینه به شمار میرود. از سوی دیگر، رویکرد عرفانی و تأکید بر شهود ولایی، بعد اخلاقی و معنوی فقه از مهمترین نظریات امام خمینی(ره) در این زمینه است که با رویکرد منطقی و استقرایی، بعد ساختاری و تحلیلی فقه از دیدگاه شهید صدر کاملاً متفاوت است. نتیجه این پژوهش نشان میدهد که ترکیب دو رویکرد میتواند فقه تمدنساز را هم اخلاقی و جامعهمحور و هم منطقی، ساختاری و قابل برنامهریزی نماید. ضمن آنکه، نقش تعامل عقل و وحی، توجه به ابعاد اخلاقی و معنوی، و تحلیل نظاممند اجتماعی و اقتصادی را در توسعه فقه تمدنساز برجسته میسازد و میتواند مبنایی برای سیاستگذاری فقهی و تمدنی در جوامع اسلامی معاصر فراهم نماید.
