فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پرسش از چیستی قانون، مبانی و عرصه اعمال آن همواره یکی از مهم­ترین محورهای اندیشه­ورزی بشر بوده است. با ظهور مسیحیت برای نخستین بار شرایط ایفای نقش الهیات و اخلاق دینی در عرصه قانون فراهم شد. حامیان حقوق طبیعی (کلاسیک) منکر اعتبار قانون وضع‌شده توسط بشر و قائل وجود مجموعه­ای از محدودیت­های عینی عقلانی بر صلاحیت قانون‌گذار بودند. بعدها به موازات نیاز به وضع قوانین بشری، نخست برخی اصلاحات در حقوق طبیعی کلاسیک انجام اما بعدها نظریات جدیدی در قالب فلسفه حقوق تحلیلی پدید آمد که تقابل عقل و اخلاق را در محور مباحث مربوط به قانون و قانون‌گذاری قرار داده و تلاش کردند تا خوانشی عقل­محور از اخلاق ارائه کنند. لذا در راستای پرسش اصلی این مقاله مبنی بر امکان‌سنجی ارائه خوانشی از عقل که قابلیت سازگاری با آموزه­های اخلاقی را داشته باشد، ضمن ادعای نابسندگی خوانش حقوق طبیعی کلاسیک و امکان ارائه خوانشی عقلانی از اخلاق قانونی که تاب تحمل در برابر انتقادهای پوزیتویستی را داشته باشد، به این نتیجه خواهیم رسید که حقوق طبیعی مدرن برخلاف الگوی کلاسیک آن، در چارچوب نظری تا حد زیادی به این هدف نائل شده اما در عرصه عملی به عنوان مهم­ترین بُعد موضوع، با موفقیت چندانی همراه نبود.