قرائات مطلوب ایرانیان در عهد صفوی
نویسندگان
1 استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ تهران، ایران
doi
10.22059/jqst.2022.341663.669984چکیده
مطالعۀ مخطوطاتِ فراوان و متنوع قرآنی به جامانده از ایرانیان در طی ادوار مختلف به عنوان مستندی تاریخی از سرگذشت و سیر تحول قرائات میتواند به ارائۀ تصویری روشنتر از تاریخ انتقال متنِ قرآنی و تاریخ شیعه در منطقۀ جغرافیایی مهم و پهناوری از جهان اسلام یعنی ایران، منجر شود. این مقاله با مطالعۀ بیش از 40 قرآن دستنویس مربوط به ایران پس از حملۀ مغول و به ویژه، دوران صفوی به عنوان نخستین حکومت ملی و شیعه در ایران پس از اسلام، درکنار بررسی دیگر مستندات تاریخی از سرگذشت قرائات در ایران نشان میدهد که درپی حملۀ مغول به ایران درخشش و تأثیرگذاری محافل قرائی ایران، همچون محافل کهن خراسانی، رو به افول نهاده و بعدها این محافل به تدریج تحت تأثیر محافل قرائی تثبیت شده در خارج از ایران، با پذیرش قرائات هفتگانه یا دهگانۀ رسمی دوباره پا گرفتهاند. تصویری که از بررسی قرآنهای خطی ایرانی دوران صفوی از قرائات مطلوب ایرانیان شیعی و نحوۀ ثبت آن در مصاحف آن روزگار به دست میآید، نشان میدهد هرچند قرائت عاصم بهطور چشمگیری نسبت به دیگر قرائات ارجحیت داشته، اما برخلاف عثمانی در ایران ترجیح مطلق بر روایت حفص از عاصم نبوده است. نه تنها حضور پررنگ روایت ابوبکر شعبه از عاصم به عنوان دومین قرائت مطلوب ایشان در بسیاری از قرآنهای خطی دیده میشود، بلکه گاه روایت او به عنوان روایت اصلی و مرجّح بر روایت حفص، در قرآنها ثبت شده است.
