فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مرزه سهندی گیاهی چندساله و اندمیک ایران متعلق به خانواده نعناعیان می‌باشد. به‌دلیل اهمیت این گیاه دارویی در طب سنتی و اندمیک بودن آن در ایران، در این پژوهش صفات مورفولوژیکی، مقدار و نوع اجزای اسانس آن در مناطق مختلف موردبررسی و شناسایی قرار گرفت. برای این منظور ابتدا صفات مورفولوژیکی در محل اندازه‌گیری و سپس سرشاخه‌های گلدار به‌همراه پیکر رویشی از پنج رویشگاه طبیعی مرزه در شهرستان بستان‌آباد جمع‌آوری و بعد از خشک کردن، استخراج اسانس انجام شد. داده‌ها در قالب طرح کاملاّ تصادفی آنالیز شد. ترکیبات شیمیایی اسانس‌ها با استفاده از دستگاه‌های کروماتوگرافی گازی و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی شناسایی شدند. بر اساس نتایج، بازده اسانس این گیاه برای مناطق مختلف از 46/0 تا 44/1 درصد وزن خشک ماده گیاهی به‌ترتیب در رویشگاه آتباتان و آبریز متغیر بود. در تعدادی از صفات مورفولوژیکی رویشگاه­های موردمطالعه، تنوع وجود داشت، بنابراین امکان شناسایی جمعیت­های دارای ویژگی مطلوب از نظر برنامه­های اصلاحی این گیاه با استفاده از صفات مورفولوژیکی تا حدودی میسر است. در مجموع از نمونه­های اسانس رویشگاه­های مختلف 34 ترکیب شناسایی و بر اساس آن می­توان به چهار مونه[1] شیمیایی شامل: ا. پولگون[2]-پیپریتون[3]، 2. پولگون-1و8- سینئول[4]، 3. تیمول[5]-پولگون-بورنئول[6] و 4. پولگون-گاماترپینن[7] به‌ترتیب از رویشگاه­های آبریز، آتباتان، جانبهان و چینی­بولاغی اشاره کرد. بیش‌ترین میزان همبستگی بین نسبت طول به عرض برگ و درصد اسانس (99/0) مشاهده شد.