فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف این جستار، تبیین و تحلیل کارکرد «حیوان به­ مثابه دیگری باختینی» در داستان ­نویسی صادق چوبک است؛ میخاییل باختین با طرح نظریۀ چندآوایی و دفاع از گفتمانِ گفت­وگومرکز، تلاش‌کرد صداهای ضعیف به حاشیه رانده شده، ازجمله صدای «دیگری» را به گوش «مرکز» برساند و از این رهگذر قدرت را «نامرکز» کند و با «گفتمان ­های اقتدارگرای خودمرکزپندار» بستیزد. چوبک نیز از رهگذر گفت­وگوپردازی و اعتباربخشی به آوا و اندیشه و صدای دیگری، همچون باختین علیه گفتمان تک‌صدا و خود‌محور روزگارش به پا خاست. وجه ممیزۀ اصلی کار چوبک در طبیعت­ گرایی ادبی او نهفته است؛ این طبیعت ­گرایی، چوبک را بر آن داشت که در روایت از شخصیت ­های حیوانی در مقام کنشگر اندیشه­­ ور به­ مثابه دیگری، بیشتر بهره ببرد.  در پژوهش پیش­رو با بهره ­گیری از دیدگاه باختین، کارکرد حیوانات در داستان‌های کوتاه صادق چوبک با تمرکز بر تجلی آن­ها در مقام دیگری به شیوۀ توصیفی- تحلیلی بررسی شده است. این بررسی نشان می­دهد که چوبک با انتخاب حیوانات به­ عنوان شخصیت­ های داستان‌هایش و البته میدان­ دادن به آن­ها توانسته است هم فضیلت‌های فراموش‌شده را به آدمی گوشزد کند و هم گامی به­ سوی رهایی از بند گفتمان­ های اقتدارگرا و خودمرکزبین بردارد. حیوانات به­ مثابۀ دیگری در داستان‌های کوتاه صادق چوبک وسعتی به اندازۀ بشریت پیدا کرده‌اند. او به این وسیله عقده‌های پدرانگی انسان قرن بیستم را که در صنعت و تکنولوژی غرق شده است نیز به تصویر می‌کشد.