استقلال نهاد تنظیمگر و ارتقای رقابت در حملونقل ریلی ایران: تحلیلی بر مبنای حقوق رقابت و تجارب تطبیقی کشورهای منتخب
نویسندگان
1 گروه حقوق عمومی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه حقوق، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران.
3 دانشیار، گروه حقوق، دانشگاه کردستان، کردستان، ایران.
doi
10.22034/jgeoq.2025.536255.4300چکیده
در چشماندازی نهادگرایانه و حقوقی، تنظیمگری مستقل بهمثابه سنگبنای تحقق حاکمیت مطلوب در بازارهای زیرساختی، خصوصاً صنعت حملونقل ریلی، جایگاهی راهبردی ایفا میکند. امروزه با توجه به پیچیدگی اقتصاد مدرن و گسترش انحصارهای طبیعی در بخشهایی مانند حملونقل ریلی، صرف تکیه بر رقابت آزاد پاسخگوی چالشهای پنهان ناشی از قدرت غالب بازار، ناکارآمدی ساختارها و تضاد منافع نیست و نقش نهاد تنظیمگرِ با استقلال ساختاری و عملیاتی، در پرتو اصول حقوق رقابت و رویکردهای تطبیقی کشورهای پیشگام، بیش از هر زمان دیگر، برجسته میگردد.بررسی حاضر ضمن پیوند نظریههای حقوق عمومی و اصول نهادگرایی با مقتضیات حقوق رقابت، ساختار تنظیمگری صنعت حملونقل ریلی ایران را واکاوی میکند و نشان میدهد که تمرکز قدرت، تداخل وظایف، فقدان شفافیت و ضعف سازوکارهای پاسخگویی، موانع اصلی ارتقای رقابت و کنترل انحصار هستند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و تکیه بر مطالعات تطبیقی، مدلهای نهادی کشورهای منتخب OECD را واکاوی نموده و تأکید میکند که استقلال مالی، نهادی و تصمیمگیری تنظیمگر، به همراه شفافسازی روابط با دولت و بخش خصوصی، ابزار اساسی کاهش ریسک سوءاستفادههای انحصاری و تسریع جذب سرمایه و توسعهبخشی بازار است.یافته های این پژوهش نشان میدهد که تأسیس نهاد تنظیمگر مستقل، با جدایی روشن سه وظیفه سیاستگذاری، بهرهبرداری و تنظیمگری و بهرهمندی از سازوکارهای نظارتی فراگیر و شفاف، موجب تقویت اعتماد عمومی، ارتقای رقابتپذیری بازار و کاهش معضلات ساختاری خواهد شد.در نهایت، نتایج حاصل حاکی از آن است که گذار موفق به مدل حکمرانی رقابتی، جز با اصلاح اساسی قوانین، بازطراحی ساختار نهادهای تنظیمگر بر اساس الگوهای جهانی و تضمین
