فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حافظ یکی از مشهورترین شاعران سبک عراقی است که از اصطلاحات علوم مختلف و بازی­های مرسوم زمان خود مانند نرد و شطرنج و... در اشعارش اندک، اما دقیق و با رعایت تمام جوانب استفاده کرده است. بهره بردن او از این اصطلاحات هیچ‌گاه تصنعی و غیرمنتظره نمی­نماید و چهرۀ لطیف و دلنشین غزل او را زمخت و مخاطب­گریز نمی­کند. او در برخی از ابیاتش از اصطلاحات شطرنج، مانند «شه­انگیز»، «شاه‌رخ زدن» و... استفاده کرده است که فهم دقیق آن‌ها برای درک ظرافت این ابیات، الزامی است. در برخی موارد شارحان دیوان حافظ به درستی از عهدۀ شرح اصطلاح و به تبع از شرح بیت برنیامده­اند. در این مقاله به روش تحلیلی- توصیفی به شرح اصطلاح «شاه‌رخ زدن» در بیتی از حافظ پرداخته شده است. این اصلاح به معنی «جابه­جایی شاه با رخ» یا «به قلعه رفتن شاه» است که باعث دور کردن خطر از شاه می­شود و در هر بازی فقط طبق شرایطی یک بار امکان­پذیر است و در صورت استفاده نکردن فرصت برای همیشه از دست می­رود، اما در تمام شرح­ها این اصلاح را با تکیه بر فرهنگ­های لغت و... اشتباه معنی کرده­اند.