تأثیر قدرت بر نثر دورۀ صفوی بر اساس جامعهشناسی زبان با تکیه بر کتاب عالمآرای عباسی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، تهران، ایران
2 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، تهران، ایران
doi
10.22054/ltr.2023.70609.3644چکیده
زبان یکی از برجستهترین و مهمترین عناصر سبکی در مطالعات و بررسیهای ادبی به شمار میآید. هر نوع تغییر و تحول در فرم و محتوای زبان یک اثر ادبی، نشاندهندۀ سیر تحولات و تطورات نگرشی و دانشی خالق اثر و جامعۀ مؤثر بر پدید آمدن آن است. گاه زبان بر پدید آمدن سبکهای ادبی و شیوههای نوشتاری تأثیر مستقیم دارد و گاه به صورت غیرمستقیم در قالب اشکال گوناگون اعمال قدرت میکند. گاهی نیز سبکهای ادبی بر زبان چیرگی یافته و باعث تغییرات و تحولات اساسی در این حوزه میشوند. در تاریخ تحولات ادبی مشاهده میکنیم که گاهی قدرت حکومتی بر زبان و سبک ادبی تأثیرات فراوانی دارد و حتی به آن سمت و سو میدهد. حکومت صفوی در تاریخ ایران بر اساس یک ایدئولوژی مذهبی به قدرت رسید و این قدرت که از سه ضلع اصلی 1- شاهان صفوی، 2- قزلباشان و 3- علمای دینی تشکیل میشد بر سبک و سیاق متون ادبی آن دوره تأثیر گذاشت. مطالعۀ رابطۀ کاربردی زبان در آثار ادبی و مناسبات قدرت، پژوهشهای ادبی را با علوم اجتماعی و زبانشناسی پیوند میدهد. این پژوهش به گفتمان تأثیر قدرت بر آثار منثور دورۀ صفوی از منظر جامعهشناسی زبان با تکیه بر کتاب عالم آرای عباسی میپردازد و مشخص میکند که کدام قدرتها با چه بسامدی بر نثر آن دوره تأثیر گذاشتهاند.