فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سفرنامه ‏‏ها در حقیقت گنجینه‏‏ ها و اسنادی ارزشمند و دست اول از برخی رخدادهای تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، مذهبی و ادبی شمرده می‏‏شوند که از جنبه ‏های گوناگون قابل بررسی هستند. سفرنامه ‏‏نویسی در تاریخ کهن ادب فارسی پیشینه ‏‏ای دیرین و سرگذشتی دور و دراز داشته است. از تحریر سفرنامۀ ناصرخسرو اکنون نزدیک به هزار سال می‏‏گذرد. از آن زمان سفرنامه‏‏ های بسیاری به نگارش درآمده‏‏ اند که همگی گواه روشنی بر توجه پدید‏آورندگان و اقبال جدی مخاطبان به این گونۀ ادبی است. در دورۀ قاجاریه، سفرنامه ‏‏نویسی جایگاه ویژه ‏‏ای پیدا می‏‏کند. سفرنامه ‏‏نویسی در هیچ دوره ‏‏ای مثل این دوره رواج نداشته است. در این سفرنامه ‏‏ها هر کدام از مؤلفان از منظری خاص به مسائل و رخدادهای سفر نگریسته و به نکات ویژه ‏‏ای توجه کرده ‏‏اند. در دورۀ قاجار با رواج این نوع ادبی، بسیاری از روشنفکران از سفرنامه‏‏ ها به منزلۀ گونه ‏‏ای نوشتاری برای آگاه ‏سازی مردم و ثبت وقایع تاریخی استفاده کردند. پژوهش حاضر به استخراج و بررسی موضوعات و مضامین مشترک در سفرنامه ‏های این دوره پرداخته است؛ بدین منظور تعدادی از سفرنامه ‏های مهم و کامل این دوره را انتخاب کرده و با بررسی محتوایی آن‏ها، ویژگی‏‏ ها و مضامین مشترک در آن‏ها را آشکار ساخته ‏‏ایم. بررسی‏‏ ها نشان می‏‏ دهد که این موضوعات در بیشتر سفرنامه ‏‏ها مشترک است: 1- حمد و ستایش خدا، 2- توصیف، 3- نقد و انتقاد، 4- نقیضه ‏گویی، 5- دادن اطلاعات ناقص، 6- حسب‏الحال و بیان احوال معنوی و 7- افسوس‏ خوردن بر وطن.