تحلیل نشانه ‌شناسیک غزلی از حافظ

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اراک، اراک، ایران.

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اراک، اراک، ایران

3 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اراک، اراک، ایران

doi
10.22054/ltr.2021.62344.3427
چکیده

در پژوهش حاضر با عنوان «تحلیل نشانه ‏شناسیک غزلی از حافظ»، شعری انتخابی با مطلع «یوسف گم گشته بازآید به کنعان غم مخور» مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. نویسنده در این جستار با بهره ‏گیری از روش تحلیل درون متنی و با استفاده از منابع دست اول کتابخانه ‏ای به پرسش ‏های تحقیقاتی مقاله پاسخ داده است. کشف، ارائه و تحلیل هستۀ مرکزی رمزگان و کدهای تقویت‏ کنندۀ این کانون، تحلیل روابط دال و مدلول ‏ها و تبیین دلالت هر یک، بررسی عوامل ایجاد انگیختگی دال ها مانند، نشستن در جایگاه موصوف در ترکیب وصفی، نشستن در جایگاه مضاف در ترکیب اضافی، نشستن در جایگاه مشبه ‏به در تشبیه اضافی، نشستن در جایگاه وجه شبه در اضافۀ استعاری، نشستن روی محور همنشینی و بهره‏ گیری از جادوی مجاورت، وجود دلالت‏ های صریح در بیت، پس یا پیش از دال مورد نظر و... تأکید بر تأثیر درهم‏ تنیدگی نشانه‏ ها و تصاویر چند بُعدی در لایه ‏ای شدن معنا و ایجاد سطوح معنایی تازه، باز کردن نقش عناصر رمزگان در ایجاد تخیل شاعرانه و آفرینش کلام هنری و کاربرد زنجیره ‏های متعدد معنایی (مراعات‏ النظیر و تناسب) به عنوان وجه غالب این عناصر نیز به عنوان یکی از عوامل اصلی ایجاد تصاویر سه یا چند بُعدی در محور عمودی هر غزل، موضوعات اساسی پژوهش بوده که ضمن استخراج و ارائه یافته‏ ها در راستای هر یک از این محورها در پایان به تفسیری منسجم و کلی از غزل نیز دست یافته است.