زیبایی‏شناسی زبانِ طنز التّفاصیل تولّلی با تأکید بر گلستان سعدی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران

2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران

3 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران

doi
10.22054/ltr.2022.63383.3443
چکیده

التّفاصیل یکی از معروف‏ترین آثار طنز معاصر است که از طریق نقیضه‏پردازی، مفاهیم انتقادی- سیاسی را به مخاطبان خود منتقل می‏کند. این کتاب برخلاف آثار دیگر این حوزه که معمولاً تاریخ مصرف مشخصی دارند، هنوز جذاب و شیرین است. به نظر می‏رسد بخش عمده‏ای از زیبایی‏های این اثر به زبان آن مربوط است. به باور اغلب منتقدین، زبانِ التّفاصیل به شدت تحت تأثیر زبان گلستان سعدی است. از منظر نقد جدید، جمال‏شناسیِ زبان سعدی در تلفیق دلنشین زیبایی‏های برونه و درونۀ زبان ایجاد شده است. حال، پرسش این است: تولّلی در انتقال مفاهیم سیاسی- انتقادی از زیبایی‏های زبان سعدی چه بهره‏ای برده که طنزش هنوز جذاب است؟ برای رسیدن به پاسخِ مناسب، ابتدا مبانی نظریِ مهمی چون زیبایی‏شناسی برونه و درونۀ زبان تبیین شده، سپس زیبایی‏شناسی گلستان سعدی در دو حوزۀ برونه و درونۀ زبان شناسایی شده‏ و در ادامه زیبایی‏های کتاب التّفاصیل در این دو حوزه به روش توصیفی- تحلیلی مورد مطالعۀ تطبیقی با گلستان قرار گرفته ‏است. نتایج پژوهش نشان می‏دهد که تولّلی در خلق التّفاصیل زیبایی‏های درونۀ زبان سعدی را چندان درک نکرده است و به همین دلیل نتوانسته از ویژگی‏های آن بهره ببرد، اما زیبایی‏‏های برونۀ زبان گلستان را به خوبی دریافته و از آن در خلق زیبایی‏های زبان التّفاصیل استفاده کرده است. بنابراین، زیبایی-شناسی التّفاصیل به شکل معنا‏داری به سوی زیبایی‏های برونۀ زبان گرایش پیدا کرده که مهم‏ترین نمودهای این نوع زیبایی‏شناسی در بازی‏های زبانی، کاربرد عناصر علم بیان، بدیع لفظی و معنایی به چشم می‏خورد.