زیباییشناسی زبانِ طنز التّفاصیل تولّلی با تأکید بر گلستان سعدی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
3 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
doi
10.22054/ltr.2022.63383.3443چکیده
التّفاصیل یکی از معروفترین آثار طنز معاصر است که از طریق نقیضهپردازی، مفاهیم انتقادی- سیاسی را به مخاطبان خود منتقل میکند. این کتاب برخلاف آثار دیگر این حوزه که معمولاً تاریخ مصرف مشخصی دارند، هنوز جذاب و شیرین است. به نظر میرسد بخش عمدهای از زیباییهای این اثر به زبان آن مربوط است. به باور اغلب منتقدین، زبانِ التّفاصیل به شدت تحت تأثیر زبان گلستان سعدی است. از منظر نقد جدید، جمالشناسیِ زبان سعدی در تلفیق دلنشین زیباییهای برونه و درونۀ زبان ایجاد شده است. حال، پرسش این است: تولّلی در انتقال مفاهیم سیاسی- انتقادی از زیباییهای زبان سعدی چه بهرهای برده که طنزش هنوز جذاب است؟ برای رسیدن به پاسخِ مناسب، ابتدا مبانی نظریِ مهمی چون زیباییشناسی برونه و درونۀ زبان تبیین شده، سپس زیباییشناسی گلستان سعدی در دو حوزۀ برونه و درونۀ زبان شناسایی شده و در ادامه زیباییهای کتاب التّفاصیل در این دو حوزه به روش توصیفی- تحلیلی مورد مطالعۀ تطبیقی با گلستان قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان میدهد که تولّلی در خلق التّفاصیل زیباییهای درونۀ زبان سعدی را چندان درک نکرده است و به همین دلیل نتوانسته از ویژگیهای آن بهره ببرد، اما زیباییهای برونۀ زبان گلستان را به خوبی دریافته و از آن در خلق زیباییهای زبان التّفاصیل استفاده کرده است. بنابراین، زیبایی-شناسی التّفاصیل به شکل معناداری به سوی زیباییهای برونۀ زبان گرایش پیدا کرده که مهمترین نمودهای این نوع زیباییشناسی در بازیهای زبانی، کاربرد عناصر علم بیان، بدیع لفظی و معنایی به چشم میخورد.