فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جای خالی سلوچ، اثر محمود دولت‏ آبادی یکی از ده اثر بزرگ رئالیستی ایران است که با وجود نقدهای بسیار نگاشته شده بر آن، تاکنون جایگاه دین و نقش عناصر دینی به‏ کار رفته در آن، مورد توجه تحلیل‏گران ادبی قرار نگرفته ‏است. پژوهش پیش‏ رو با هدف تأکید بر نقش دین به مثابة یک نیاز ریشه ‏دار و یک اصل مهم در برساخت رفتار و کنش ‏های فردی و جمعی و نیز جایگاه آن در ذهن و زبان نویسنده و فراز و فرود آفرینش ‏های ادبی با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و شیوۀ استقرایی به واکاوی دیدگاه ‏های دینی محمود دولت‏ آبادی در جای خالی سلوچ پرداخته، کم و کیف تأثیرپذیری اعتقادی شخصیت‏ های این رمان از جامعه و نوع نگاه نویسنده به نقش دین در کنش‏ های فردی و اجتماعی اثر را واکاوی می‏کند. از این رهگذر و به‎ منظور ارائه الگویی کاربردی و پژوهشی روشمند، جایگاه دین در این رمان را بر اساس نظریۀ ادیان خودکامه و نوع‏ خواهانۀ اریک فروم بررسی کرده ‎است. با استخراج نمونه ‎هایی از متن یاد شده اثبات می‎شود که با وجود وجوه تشابه میان این دو و تأثیر مستقیم جامعه در برداشت‏ های دینی در شخصیت‏ های رمان، ادیان خودکامه نمود بیشتری در شکل ‏گیری و پرداخت شخصیت‏‏ های رمان داشته‏ است. هرچند رگه ‏هایی از ادیان نوع ‏خواهانه نیز در این اثر، قابل ردیابی و واکاوی است. برآیندی که از این جستار به دست آمده نشان می ‏دهد دین و محوریت امور مذهبی در رمان، بسیار کم‏رنگ به‎ تصویر درآمده که دلیل آن را می‏ توان به دیدگاه ‏های دولت‏ آبادی و تأثیر اجرای اصلاحات ارضی در روستاها مرتبط دانست.