سیاستهای نفتی و روابط اقتصادی ایران و ایتالیا در دوره دوم پهلوی
نویسندگان
1 دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه الزهرا، تهران- ایران
doi
10.22034/hfr.2026.573827.1581چکیده
روابط ایران و ایتالیا از جمله مناسبات تاریخی و دیرپای ایران با کشورهای اروپایی است که ریشههای آن به دورههای پیش از پهلوی بازمیگردد و در دوره معاصر ابعاد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی گستردهای یافت. این پژوهش با رویکردی تاریخی- تحلیلی و با اتکاء به منابع اسنادی به بررسی و تحلیل نقش نفت در روابط اقتصادی ایران و ایتالیا در دوره پهلوی دوم میپردازد. پرسش اصلی تحقیق حاضر آن است که نفت چه تأثیری بر شکلگیری، تداوم و گسترش روابط اقتصادی دو کشور در این دوره داشته است؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که نفت بهعنوان مهمترین عامل اقتصادی، نقش تعیینکنندهای در تعمیق مناسبات ایران و ایتالیا ایفاء کرده است. در جریان ملی شدن صنعت نفت ایران به رهبری دکتر محمد مصدق و اعمال تحریمهای شدید نفتی از سوی بریتانیا و متحدانش، ایتالیا از معدود کشورهایی بود که با وجود فشارهای بینالمللی به خرید نفت از ایران ادامه داد و بدینسان نقش مؤثری در کاهش فشارهای اقتصادی بر دولت ایران ایفاء نمود. انعقاد قراردادهای نفتی میان شرکت ملی نفت ایران و شرکتهای ایتالیایی بهویژه قرارداد مشارکتی با شرکت آجیب نقطهعطفی در روابط اقتصادی دو کشور بهشمار میآید؛ چرا که این قرارداد با افزایش سهم ایران به بیش از 50 درصد از منافع، ساختار سنتی و ناعادلانه قراردادهای نفتی کنسرسیومی را به چالش کشید. نتایج پژوهش حاکی از آن است که همکاریهای نفتی ایران و ایتالیا نهتنها به تحکیم روابط اقتصادی دوجانبه انجامید، بلکه زمینهساز ارتقای جایگاه ایران در مذاکرات نفتی بینالمللی و الگوسازی برای قراردادهای عادلانهتر با سایر شرکتهای خارجی شد. میتوان گفت که نفت در دوره پهلوی دوم محور اصلی روابط اقتصادی ایران و ایتالیا بوده و تأثیر قابلتوجهی بر تحولات اقتصادی و سیاسی ایران در این دوره برجای گذاشته است
