نخستین پرونده مورد رسیدگی در شورای امنیت: شکایت ایران از اتحاد جماهیر شوروی (۱۹۴۶-۱۹۴۵م.)
نویسندگان
1 مدیرکل اسبق آموزش وزارت امور خارجه
doi
10.22034/hfr.2026.568154.1571چکیده
شکایت دولت ایران از اتحاد جماهیر شوروی در خصوص مداخله در امور داخلی ایران و عدم تخلیه قوای نظامی از آذربایجان، نخستین پروندهای بود که طی سالهای 1946-1945م. در دستور کار شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار گرفت و به آزمونی برای سنجش کارآمدی این نهاد نوپا تبدیل شد. این پژوهش با رویکردی تاریخی- تحلیلی، ضمن تبیین بستر سیاسی بحران و نقش قدرتهای بزرگ در دوران آغازین جنگ سرد، بر ابعاد حقوقی و پیامدهای رویهساز این پرونده در شورای امنیت تمرکز دارد. بررسیها نشان میدهد که رسیدگی به «مسئله ایران» فراتر از حل یک مناقشه منطقهای به کارگاهی عملی برای تدوین و تثبیت رویههای بنیادین شورای امنیت بدل گردید. بسیاری از رویههای جاری در کار شورای امنیت برای اولین بار در جریان رسیدگی به «مسئله ایران» ایجاد شدند و برای ادامه کار این شورا تثبیت گردیدند. دولت ایران با اتخاذ دیپلماسی بینالمللی و مذاکرات مستقیم دوجانبه (بهرهگیری از فشار بینالمللی در شورای امنیت سازمان ملل متحد و همزمان با مذاکره مستقیم با اتحاد جماهیر شوروی) موفق به تخلیه خاک ایران از قوای شوروی و حفظ تمامیت ارضی کشور شد. شورای امنیت نیز توانست در نخستین تجربه خود با عبور از بنبستهای آییننامهای در اولین موضوعی که در دستور کار آن قرار گرفت، نقش مؤثری ایفاء کند.
