مقایسۀ تحلیلی چگونگی روایت زندگی جلال‌الدین خوارزمشاه در متون تاریخ‌نگارانه و ادبی (بازنمایی روایت نبرد سند، 618 قمری)

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22054/ltr.2022.66093.3516
چکیده

در متون تاریخی می‌توان ردپای شخصیت‌های تاریخی‏ ای را پیدا کرد که از حیث کنش و ویژگی ‏های شخصیتی به قهرمانان رمانس‌ها نزدیک شده‌اند. نویسندگان این متون نهایت تلاش خود را برای واقعی جلوه دادن این حوادث به ‏کار بسته‏ اند. یکی از این شخصیت ‏ها جلال‌الدین خوارزمشاه است. «نبرد سند» در زندگی این قهرمان در متون تاریخ‌نگارانه و ادبی بسیار متفاوت روایت شده‌ است. روایت‌های ادبی این رویداد از دل متون تاریخ‌نگارانه شکل گرفته ‌است. هدف نویسندگان این پژوهش بررسی مقایسه‌ای روایت‌های متون تاریخ‌نگارانه و ادبی از سدۀ هفتم تا دورۀ معاصر در بیان واقعۀ «نبرد سند» در بستر مطالعات روایت‏ شناسی است. براساس نتایج پژوهش، در میان روایت‌ها، اثر ابن ‌اثیر به‌دلیل باورپذیری، منطقی ‌بودن روایت‌ها و بی‌طرف ‌بودن مورخ به واقعیت نزدیک‌تر، اما روایت‌های نسوی و جوینی به‏ دلیل باورپذیری کمتر و تناقض در روایت‌ها، ادبی‌تر و در بخشی از روایت‌ها جلال‌الدین به قهرمان رمانس‌ها نزدیک شده‏است؛ این روایت ها، مرجع اصلی نویسندگان و شاعران دوره‏های بعد برای خلق اشعار، منظومه‌ها و رمان‌های تاریخی واقع ‌شده‏اند.